|
|
 |
Пра нас |  |
Аўтары | |
Архіў | |
Пошук | |
Галерэя | |
Рэдакцыя |  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
№
1(79)/2017
На кніжнай паліцы
Вялікія містыкі
Пераклады
У святле Бібліі
Лёсы духавенства
Спадчына
Мастацтва
Інтэрв’ю
Асобы
Паэзія
Прэзентацыя
Кіно
Асобы
На кніжнай паліцы
Роздум
|
Працяг. Пачатак у № 2 (64)/2013.
Раздзел V Кажучы «Эрас», я, зразумела, маю на ўвазе стан, які мы называем закаханасцю або, калі пажадаеце, такую любоў, якую адчуваюць адно да аднаго каханкі. Некаторых чытачоў магло здзівіць, што ў папярэднім раздзеле, апісваючы прыязнасць, я назваў яе любоўю, якая найбольш прыпадабняе нас да жывёлаў. Несумненна, магло ўзнікнуць пытанне: ці ў гэткай жа меры прыпадабняе нас да жывёлаў нашая сексуальнасць? Гэта праўда, калі гаворка ідзе пра чалавечую сексуальнасць у цэлым. Але я не збіраюся разглядаць гэтую тэму асобна. Сексуальнасць датычыць прадмета нашай размовы настолькі, наколькі становіцца часткаю складанага стану закаханасці. Мне падаецца несумненным, што сексуальны досвед можна атрымаць без Эрасу, без закаханасці, а Эрас можа складацца з многіх рэчаў, апроч праяваў сексуальнасці. Можна сказаць, што я імкнуся даследаваць не тую сексуальнасць, што яднае нас з жывёламі і з’яўляецца агульнаю для ўсіх людзей, а тую яе непаўторную, уласцівую толькі чалавеку варыяцыю, якая развіваецца ў каханні, — гэта я называю Эрасам. Пачуццёвую, жывёльна-сексуальную частку Эрасу я па старажытнай традыцыі буду называць Венераю. Венера — гэта сексуальнасць не ў нейкім патаемным незвычайным значэнні, якую мог бы на глыбокім узроўні вывучаць псіхатэрапеўт, а ў самым звыклым разуменні. Гэта тое, што лічаць сексуальным звычайныя людзі, абапіраючыся на ўласны досвед, тое, што можна прызнаць сексуальным па выніках самых простых назіранняў. Сексуальнасць можа функцыянаваць і ў складзе Эрасу, і па-за ім. Паспяшаюся дадаць, што я адрозніў гэтыя рэчы толькі для таго, каб дакладней акрэсліць пытанне нашага даследавання і аддзяліць яго ад любых маральных высноваў. Я зусім не згодны з распаўсюджанаю думкаю, што менавіта адсутнасць або наяўнасць Эрасу чыніць сексуальны акт «нячыстым» або «чыстым», нізкім або ўзвышаным, незаконным або законным. Калі б усе выпадкі, у якіх людзі клаліся ў адзін ложак без Эрасу, былі нягоднымі, кожны меў бы плямы ў генеалогіі. Рэдка ў якую эпоху і рэдка дзе заключэнне сужэнства залежала ад кахання нарачоных. Большасць нашых продкаў заключала шлюб у ранняй маладосці, бацькі выбіралі сваім дзецям жаніха або нявесту па прычынах, якія не мелі нічога агульнага з каханнем. У сужэнскім ложку яны не натхняліся нічым іншым, як, проста кажучы, звычайнымі жывёльнымі інстынктамі. І ў гэтым не было нічога нячыстага, яны заставаліся праведнымі хрысціянамі, мужамі і жонкамі, якія паслухаліся сваіх бацькоў, выконвалі свой «сужэнскі абавязак» і гадавалі дзяцей у боязі Божай. І наадварот, гэты самы сужэнскі акт, здзейснены на ўздыме пачуццяў і ў вясёлкавым ззянні кахання, калі ніякія развагі амаль не бяруцца ў разлік, можа стаць сапраўдным чужаложствам, у выніку якога сэрца жонкі застаецца разбітым, муж — падманутым, сябра адчувае, што яму здрадзілі, гасціннасць адчувае зняважанасць, дзеці — пакінутасць. Адрозненне паміж грахом і абавязкам не можа, паводле Божай волі, палягаць на адных толькі пачуццях. Сексуальны акт, як і ўсё іншае, апраўдваецца або не апраўдваецца адпаведна з нашмат больш празаічнымі і дакладнымі крытэрыямі: стрымліваннем або парушэннем абяцанняў, справядлівасцю або несправядлівасцю, міласэрнасцю або эгаізмам, паслухмянасцю або непаслухмянасцю. Я не даследую тут сексуальнасць саму па сабе, без Эрасу, не з прычынаў маральнасці, а проста таму, што не стаўлю перад сабою такой мэты. Прыхільнік тэорыі эвалюцыі будзе лічыць, што Эрас (чалавечая яго праява) вырастае з Венеры і развіўся даволі позна, ускладніўшы спрадвечны біялагічны інстынкт. Аднак нельга сцвярджаць, што менавіта гэта абавязкова адбываецца ў свядомасці кожнага індывіда. Магчыма, спачатку мужчына адчуў сексуальны голад па жанчыне, а пасля пакахаў яе. Але, на маю думку, гэтак бывае не заўжды. Найчасцей спачатку ўзнікае асалода захаплення Каханаю — агульнае, неакрэсленае захапленне асобаю ў цэлым. Закаханы мужчына сапраўды не мае і хвіліны, каб думаць пра секс. Усе яго думкі занятыя каханаю асобаю. Тое, што яна з’яўляецца жанчынаю, менш важна за тое, што яна з’яўляецца самою сабою. Закаханы мужчына поўны жадання, але гэтае жаданне можа не быць звязаным з сексуальнасцю. Калі запытацца ў закаханага, чаго ён жадае, праўдзівы адказ часта будзе такі: «Працягваць думаць пра яе». Яго каханне — сузіральнае. Калі ж з цягам часу ў ім абудзіцца пажадлівасць, закаханы і не падумае (калі не паддасца ўплыву розных навуковых тэорый), што менавіта ў гэтым была ўся справа. Ён хутчэй палічыць, што хваля пачуцця, якая залівае яго, знішчыўшы шмат пясчаных замкаў і ператварыўшы мноства скалаў у астравы, нарэшце дабралася і да гэтай часткі яго натуры, магутным высачэзным валам зачапіўшы тую лужынку сексуальнасці, якая плёскалася на беразе да таго, як яе накрыла прылівам. Эрас, як захопнік, уваходзіць у ягоныя землі, пачынае валадарыць у іх і змяняць адну за адной усе ўстановы заваяванай краіны. Далёка не адразу ён можа дабрацца да сексуальнасці, а дабраўшыся, змяняе і яе таксама. Ніхто яшчэ не здолеў апісаць прыроду гэтых зменаў дакладней і выразней за Джорджа Оруэла, які сам ставіўся да іх непрыхільна, аддаючы перавагу сексуальнасці ў яе прыродным стане, незакранутым Эрасам. Жудасны герой рамана «1984» (нашмат менш падобны да чалавека, чым чатырохлапыя героі цудоўнай «Фермы»!) перад тым, як авалодаць гераіняй, патрабуе ад яе пацвярджэння: «Табе падбаецца гэтым займацца? Я маю на ўвазе не менавіта са мною, а наогул, сам працэс». Ён не задавольваецца, пакуль не атрымлівае адказ: «Я ад гэтага ў захапленні». Маленькі дыялог дакладна паказвае сутнасць зменаў, якія прыносіць каханне. Сексуальнае жаданне без Эрасу імкнецца да «самога працэсу», Эрас жа імкнецца да каханай асобы. «Працэс» прыносіць асалоду пачуццям, гэта тое, што адбываецца з чалавечым целам. Мы вельмі няўдала гаворым пра мужчыну, які бадзяецца па вуліцах у пошуках любоўных прыгодаў: «Яму патрэбная жанчына». Строга кажучы, акурат жанчына яму і не патрэбна. Яму патрэбная асалода, для атрымання якой неабходная жанчына ў якасці абсталявання. Тое, як мужчына ставіцца да самой жанчыны, можна ацаніць па яго стаўленні да партнёршы праз пяць хвілін пасля любошчаў (ніхто не трымае пры сабе пусты пачак пасля таго, як выкурыў усе цыгарэты). Эрас жа змушае мужчыну жадаць не проста жанчыну, а адну адзіную жанчыну. Неяк таямніча, але неаспрэчна атрымліваецца, што закаханаму патрэбная яго каханая, а не асалода, якую яна можа даць. Ніводзін закаханы ў свеце не шукае абдымкаў каханай жанчыны таму, што нейкім чынам, хоць бы і падсвядома, падлічыў, што яе абдымкі будуць прыемнейшыя, чым у любой іншай жанчыны. Задаўшыся гэтым пытаннем, ён, несумненна, будзе спадзявацца, што так і ёсць. Але задаць сабе такое пытанне — значыць выйсці па-за межы закаханасці, Эрасу. Я ведаю толькі аднаго чалавека, які ўзнімаў гэтую тэму — Лукрэцыя — і ён дакладна не быў тады закаханы. Яго развагі цікавыя. Строгі эпікурэец лічыў, што каханне перашкаджае атрымліваць задавальненне ад сексу, адцягвае на сябе ўвагу. Яно псуе здольнасць да халоднага і разборлівага смакавання. (Вялікі паэт, але ж, «Божа, што за пачварныя людзі былі тыя рымляне!»)35 Чытач заўважыць, што Эрас цудоўным чынам ператварае чыстую асалоду-патрэбу ў найвышэйшага кшталту асалоду-ацэнку. У прыродзе асалоды-патрэбы — паказваць нам аб’ект жадання толькі ў той меры, у якой гэта датычыць нашай патрэбы, можна сказаць — імгненнай патрэбы. Але калі з’яўляецца Эрас, нават наймацнейшая патрэба выразна ўспрымае свой аб’ект як цудоўны сам па сабе, важнейшы нашмат больш, чым ён суадносіцца з патрэбамі закаханага. Калі б мы не перажывалі нічога падобнага, а заставаліся толькі тэарэтыкамі, то маглі б збянтэжыцца, не разумеючы, як гэта: жадаць самога чалавека ў адрозненне ад асалоды, выгодаў, паслугаў, якія ён можа даць. Гэта сапраўды цяжка растлумачыць. Самі закаханыя спрабуюць выказаць гэта (атрымліваецца не вельмі дакладна), прызнаючыся, што жадаюць «з’есці» адно аднаго. Мільтан выказаўся больш удала, дапусціўшы, што анёлы, целы якіх створаныя са святла, могуць цалкам пранікаць адно ў аднаго, у той час калі мы можам толькі абняцца. Чарльз Уільямс36 сказаў: «Ці я кахаю цябе? Я і ёсць ты». Без Эрасу сексуальнае жаданне, як і любое іншае, датычыць выключна нас саміх. У прасторы Эрасу яно датычыць хутчэй каханай асобы. Яно амаль становіцца спосабам успрымання і ў поўнай меры становіцца спосабам выяўлення пачуццяў. Яно нібыта набывае ўласную форму, становіцца нечым рэальным, што існуе па-за нашай істотай. Таму Эрас, кароль усіх асалодаў, у найвышэйшай сваёй праяве заўсёды ставіцца да ўласна задавальнення як да пабочнага прадукту. Думаць пра яго — значыць ізноў заглыбіцца ў сябе, вярнуцца ў межы ўласнай нервовай сістэмы. Гэта заб’е каханне, як можна «забіць» найцудоўнейшы горны краявід, абмежаваўшы яго прастораю ўласнай сятчаткі і вочных нерваў. І ў любым выпадку, пра чыё задавальненне ідзе гаворка? Эрас адною з першых сцірае розніцу паміж паняццямі «даваць» і «атрымліваць». Да гэтага часу я спрабаваў займацца проста апісаннем, а не ацэнкаю. Але пэўныя маральныя пытанні непазбежна ўзнікаюць, і я не магу хаваць свайго погляду на іх. Я проста падзялюся меркаваннем, не навязваючы яго як адзіна праўдзівае, і няхай мяне паправяць лепшыя за мяне людзі, лепшыя хрысціяне, здольныя лепш любіць. У мінулым была шырока распаўсюджаная думка, якую і цяпер падтрымлівае мноства наіўных людзей: маўляў, духоўная небяспека кахання амаль цалкам узнікае з яго цялеснага складніку, і Эрас становіцца «шляхетнейшым» і «чысцейшым», калі ўплыў Венеры на яго мінімальны. Старэйшае пакаленне тэолагаў маралі лічыла, што ў сужэнстве мы найчасцей павінны асцерагацца, каб не паддацца сваім пачуццям і не загубіць гэтым душу. Аднак трэба заўважыць, што Святое Пісанне падыходзіць да гэтага інакш. Святы Павел, адгаворваючы нованавернутых хрысціянаў ад сужэнства, нічога не кажа пра пачуццёвы аспект праблемы, толькі заклікае не ўхіляцца доўга адно ад аднаго (гл. 1 Кар 7, 5). Ён баіцца, што сужэнцы будуць занадта заклапочаныя, будуць імкнуцца няспынна дагаджаць адно аднаму, і разнастайныя хатнія справы забяруць на сябе ўсю ўвагу. Хутчэй само сужэнства, а не сужэнскі ложак перашкаджае нам заўжды заставацца слугамі Божымі. Дык святы Павел усё ж мае рацыю? Па ўласным досведзе я суджу, што, незалежна ад таго, у сужэнстве чалавек ці не, найбольш нам замінаюць практычныя і звычайныя жыццёвыя клопаты, асабліва самыя дробныя і самыя простыя з іх. Камарыная хмара нязначных турботаў і рашэнняў, як распланаваць наступную гадзіну, перашкаджала мне ў малітве часцей, чым якая жарсць або пачуццё. Найбольшая і заўсёдная спакуса ў сужэнстве — не пачуццёвыя прагненні, а прагавітасць і хцівасць. З усёю павагаю да настаўнікаў Сярэднявечча, я не магу не ўзгадваць, што ўсе яны жылі ў цэлібаце і, магчыма, не ведалі, як Эрас уплывае на нашую сексуальнасць: не абвастрае, а заспакойвае навязлівы і пакутлівы голад пажадлівасці. Эрас не проста насычае пачуцці, а, не змяншаючы жадання, робіць устрыманасць лягчэйшаю для закаханых. Вядома, Эрас імкнецца выклікаць захопленасць каханаю асобаю, што можа стаць перашкодаю ў духоўным жыцці, але гэтая захопленасць не цалкам завязаная на пачуццёвасці. Я лічу, што сапраўдная духоўная небяспека Эрасу заключаецца зусім у іншым. Да гэтага я яшчэ вярнуся, а цяпер мне хацелася б сказаць пра небяспеку, якая, на маю думку, асабліва моцна пагражае любоўнаму акту ў нашыя часы. У гэтым пытанні я не тое каб пярэчу іншым людзям (зусім не), але не згаджаюся з меркаваннем многіх тых, хто прамаўляе ад імя іншых людзей. Мне здаецца, што яны навязваюць усім нам занадта сур’ёзнае стаўленне да Венеры, прынамсі, гэта неадпаведная сур’ёзнасць. Колькі я жыву, столькі назіраю, як недарэчна і пампезна сексу надаецца характар урачыстай цырымоніі. Адзін аўтар сцвярджае, што Венера павінна задаваць сужэнскаму жыццю «ўрачысты і сакральны рытм». Юнак, якому я сказаў, што раман, які яму так моцна падабаецца, «парнаграфічны», быў збіты з панталыку: «Парнаграфічны? Ну як жа? Там усё апісваецца так сур’ёзна». Быццам посны твар можа служыць маральным дэзінфектарам. Нашыя сябры, якія туляць у сваім розуме цёмных багоў, прыхільнікі ідэі «моцы крыві», усур’ёз спрабуюць аднавіць нешта накшталт фалічнага культу. Рэклама, ціснучы на рычагі нашай сексуальнасці, малюе справу як узнясенне на нябёсы, бездань пачуццяў, рэлігійны экстаз з рэдкім намёкам на весялосць. Псіхолагі так замучылі нас сваім прапаведаваннем таго, якое бясконца важнае значэнне мае поўная сексуальная сумяшчальнасць і наколькі немагчыма дасягнуць яе ў ідэальнай ступені, што — я гатовы паспрачацца — некаторыя маладыя пары прыступаюць да справы, толькі калі ложак абкладзены поўнымі зборамі твораў Фрэйда, Крафт-Эбінга, Хэўлака Элліса і доктара Стоўпс37. Стары весялун Авідзій, які, не ігнаруючы муху, не робіць, аднак, з яе слана, будзе больш дарэчным. Мы дайшлі ўжо да таго стану, калі нішто не дапаможа больш за гучны старамодны смех. Аднак, скажуць мне, гэта ўсё сапраўды сур’ёзна. Так, і нават вельмі сур’ёзна, па чатырох прычынах. Найперш, з пазіцыі тэалогіі, з прычыны ролі цялеснасці ў сужэнстве, якое, па Божай волі, містычна ўвасабляе саюз Бога і чалавека. Другую прычыну я б адважыўся назваць субхрысціянскаю або язычніцкаю, або прыродна сакрамэнтальнаю, бо гэта ўдзел чалавека і праяўленне праз нас натуральнай сілы жыцця і плоднасці — саюз неба-айца і зямлі-маці. Трэцяя прычына датычыць маральнасці, тых абавязкаў, якія ўскладаюцца на нас, і невымернай важнасці нашай ролі як бацькоў і продкаў. І яшчэ гэта сур’ёзна (час ад часу, не заўжды) з той прычыны, што выклікае ва ўдзельнікаў вельмі сур’ёзныя эмоцыі. Але ежа — гэта таксама сур’ёзна. З пазіцыі тэалогіі — бо мы кормімся святой Камуніяй; этыкі — бо мы абавязаныя накарміць галоднага; сацыялогіі — бо стол спрадвеку з’яўляецца месцам сустрэчаў і размоваў; медыцыны — пра што засведчаць усе хворыя на страўнік. Аднак мы не прыносім з сабою на абед афіцыйных даведнікаў і не паводзім сябе за сталом, як у святыні. Калі хто гэтак і робіць, то яны хутчэй гурманы, а не святыя. Жывёлы заўжды сур’ёзна ставяцца да харчавання. Нельга з поўнаю сур’ёзнасцю ставіцца да Венеры. Гэта і немагчыма зрабіць, не гвалцячы ўласную прыроду. Менавіта таму ўсе сусветныя мовы і літаратуры поўныя жартаў на тэму полу. Многія з гэтых жартаў бываюць нудныя або брыдкія, і ўсе яны без вынятку «барадатыя». Але трэба згадзіцца, што ў іх выяўляецца такое стаўленне да Венеры, якое ў рэшце рэшт нашмат менш пагражае хрысціянскаму жыццю, чым набожная сур’ёзнасць. Мы не павінны імкнуцца знайсці абсалют у цялесным. Праганіце з сужэнскага ложка смех і гуллівасць, і там вызваліцца месца для падманнага боства. Нават больш падманнага, чым грэцкая Афрадыта, бо грэкі, нават спяваючы багіні хваласпевы, называлі яе «тою, што любіць смех». Людзі ў большасці зусім не памыляюцца ў сваім перакананні, што каханне — у нечым смешная рэч. Мы зусім не павінны выконваць усе нашыя любоўныя дуэты ў манеры Трыстана і Ізольды, дрыготкімі галасамі апяваючы каханне «на вечныя вякі» і «разбітае сэрца». Давайце часцей спяваць пра каханне так, як гэта робяць Папаген і Папагена, каханкі з «Чароўнай флейты». Калі мы прымаем за чыстую манету сур’ёзнасць (выпадковую) усяго, што датычыць кахання, Венера сама жудасна адпомсціць за гэта. Забаўна, хоць і не жадаючы таго, распавёў пра гэтую помсту сэр Томас Браўн38, сказаўшы, што служэнне ёй — «самае вялікае глупства ў свеце, якое чыніць мудры чалавек, і нішто мацней не засмуціць яго цвярозае ўяўленне, калі ён разважыць, якою недарэчнаю і нявартаю дурасцю займаўся». Найперш, не выказваючы каханню такой урачыстай павагі, чалавек не адчуў бы пакутнага засмучэння. Калі б яго ўяўленне не рухалася ў памылковым кірунку, то ў «цвярозым» стане яно не перажывала б такой моцнай рэакцыі адчужэння. Але помста Венеры бывае і горшаю. Яна сама — гарэзлівы і свавольны дух, хутчэй эльф, чым боства, яна кпіць з нас і гуляе з намі. Калі ўсе абставіны спрыяюць таму, каб закаханныя аддаліся на волю жарсці, тады адзін ці абое аказваюцца зусім да гэтага не ахвочыя. Калі ж нельга адкрыта праявіць свае пачуцці і нават позіркамі ніяк не абмяняцца — у цягніках, крамах, падчас бясконцых свецкіх раутаў — гарачая жарсць змушае кроў закіпаць у жылах. Праз якую гадзіну, калі і час, і месца адпавядаюць, жарсць чароўным чынам некуды знікае, прынамсі, у аднаго з дваіх. Як жа гэта бянтэжыць тых, хто абагаўляў Венеру, як мучаць іх абурэнне, самашкадаванне, сумневы, параненыя амбіцыі і ўсё іншае, што цяпер называюць модным словам «фрустрацыя»! Але закаханыя, якія не страцілі здаровага розуму, толькі пасмяюцца. Гэта частка любоўнай гульні — гульні ў сляпога ката, калі бегатню, спатыканні, сутыкненні ілбамі трэба ўспрымаць як вясёлую валтузню. Я не магу не думаць пра тое, як Бог пажартаваў, непарыўна звязаўшы каханне, — такое ўзнёслае і звышнатуральнае пачуццё — з чыста цялесным жаданнем, што, як і ўсе іншыя прагненні, наўпрост залежыць ад празаічных жыццёвых фактараў: надвор’я, здароўя, харчавання, стрававання, кровазвароту. На крылах Эрасу мы ўзлятаем да нябёсаў, Венера раптоўна торгае нас уніз, каб нагадаць, што мы — толькі паветраныя балонікі на вяровачках. Гэта няспыннае сведчанне той праўды, што людзі — складана створаныя істоты, разумныя жывёлы, з аднаго боку, роднасныя анёлам, а з іншага — катам. Дрэнна, калі мы не разумеем жартаў. Горш, калі не разумеем Божых жартаў, якія, паверце, хоць і чыняцца за наш кошт, але, несумненна, служаць нашаму бясконцаму дабру. У людзей склаліся тры погляды на ўласнае цела. Па-першае, ёсць такія аскетычныя язычнікі, якія назвалі цела вязніцаю, або «магілаю» для душы, і хрысціяне, такія, як Фішар39, для якіх яно — «мех з гноем», ежа для чарвякоў, бруднае і вартае сораму, крыніца спакусаў для благіх людзей і выток прыніжэння для добрых, а больш нічога. Па-другое, ёсць неаязычнікі (якія, аднак, рэдка валодаюць грэцкаю моваю), нудысты і пацярпелыя ад цёмных багоў, якія праслаўляюць усё цялеснае. Па-трэцяе, ёсць думка, якую выказваў святы Францішак, называючы сваё цела «братам Аслом». Магчыма, я асабіста не ўпэўнены, усе тры погляды ў нечым правамерныя, але мне найбліжэй святы Францішак. Асёл — найлепшы прыклад, бо ніхто ў здаровым розуме не будзе пакланяцца аслу і не будзе яго ненавідзець. Гэта карысная, цягавітая, лянівая, упартая, цярплівая жывёліна, якая раптам выклікае замілаванне, а раптам раз’юшвае, раптам заслугоўвае пугі, а раптам морквы. Яго прыгажосць адначасова кранальная і недарэчная. Гэтак жа і цела. Немагчыма ўжыцца з ім, не зразумеўшы, што адно з прызначэнняў цела — быць нашым блазнам, камедыянтам. Кожны мужчына, жанчына і дзіця разумеюць гэта, пакуль нейкая тэорыя не саб’е іх з панталыку. Насамрэч, тое, што ў нас ёсць целы — найстарэйшы жарт у свеце. Эрас (гэтак жа, як смерць, мастацтва і вывучэнне медыцыны) часам змушае нас ставіцца да цялеснага вельмі сур’ёзна. Але нельга рабіць з гэтага памылковую выснову, што каханне — заўжды такое і ў ім не дапускаюцца ніякія жарты. Усё зусім іначай. Пра гэта добра сведчаць самі твары шчаслівых закаханых. Яны, калі толькі іх каханне не мімалётнае, зноў і зноў перажываюць у цялесных праявах Эрасу не толькі праявы камедыі, гульні, а нават і буфанады. Калі не, тады цела стане прычынаю іх расчаравання. Яно — занадта нязграбны інструмент, каб выконваць на ім любоўную мелодыю, хіба што, саму гэтую нязграбнасць успрымаць як тое, што дадае ўсяму досведу кахання нейкую асаблівую гратэскавую прывабнасць. Гэта падобна да пабочнай сюжэтнай лініі, камічнай пантамімы, калі падчас інтэрмедыі ў вясёлай грубаватай і мітуслівай манеры нам паказваецца тое, што велічна разыгрывае на сцэне душа. (Гэткім жа чынам у старых камедыях лірычнае каханне героя і гераіні адначасова парадзіруецца і падмацоўваецца нашмат больш прыземленаю інтрыжкаю Бруска і Одры40, лёкая і пакаёўкі.) Вышэйшае не бывае без ніжэйшага. Зразумела, у пэўныя моманты і цела напаўняе высокая паэзія, але, дазвольце адзначыць, што адтуль немагчыма прыбраць непадатлівую і недарэчную непаэтычнасць. Яна праявіцца калі не ў адной сітуацыі, дык у іншай. Лепш ужо напрамую ўключыць гэтую непаэтычнасць ў драму кахання як жартаўлівы перапынак, чым рабіць выгляд, што мы не заўважаем яе. Рэч у тым, што гэты перапынак нам патрэбны. Ёсць і паэзія, і не паэзія, цяжкасць кахання і яго лёгкасць, gravis ardor — спальванне цяжару жарсці. Задавальненне, даведзенае да крайнасці, б’е і працінае, як боль. Прагненне паяднання, якое можна задаволіць толькі цялесна, і спаўненне якога сама цялеснасць і нашы ўзаемна аддзеленыя целы, робяць назаўсёды недасяжным, можа мець веліч метафізічнага пошуку. Каханне, як і гора, можа выклікаць слёзы. Венера не заўжды прыходзіць «шалёна, учапіўшыся ў сваю здабычу», як пісаў Расін41, але той факт, што яна можа такою быць, тлумачыць, чаму варта заўжды захоўваць нейкую кроплю гарэзлівасці ў сваім стаўленні да яе. Калі натуральныя рэчы прэтэндуюць на боскасць, значыць недзе побач ужо хаваецца д’ябал.
Пераклад з англійскай мовы
Паводле: «The Four Loves»,
|
|
|
|
|
|