ВЫХОДЗЬМА СА СВАІХ МАГІЛАЎ!

«Чарнобыльская П’ета», 1995 г., афорт Уладзіміра Вішнеўскага.

«Вярніся да Мяне, бо Я адкупіў цябе», — кажа Бог свайму народу (пар. Іс 44, 22). Вяртанне прадугледжвае навяртанне — змену свайго сэрца і ментальнасці, ачышчэнне спагляду і вызваленне голасу для патрэбаў праўды.

Крыжовы шлях можа быць месцам вось такога вызвалення. Варта яго прайсці, плачучы не над Езусам, «а над сабой плачучы і над сынамі сваімі» (пар. Лк 23, 28). Прайсці гэты Шлях, прыгадаўшы сотні і тысячы беларускіх пакутнікаў — вядомых і невядомых, — чыя асабістая ахвяра да гэтага часу не выкарыстаная. Кс. Язэп Германовіч, кс. Адам Станкевіч, Ларыса Геніюш, бацюшка Мікалай Мядзведскі... Іх вельмі шмат! (На)вяртанне беларусаў немагчымае без сплаты доўгу сваім суайчыннікам-пакутнікам і без працягвання — у больш спрыяльных умовах — той місіі, якую яны выконвалі ў намнога менш спрыяльных умовах.

Пасля ачышчэння спагляду мы, хутчэй за ўсё, пабачым, што і сёння, тут і цяпер, зусім побач з намі, ёсць так многа людзей, якія нясуць беларускі крыж. Калі мы пабачым гэта, можа быць, здарыцца ў нас вызваленне голасу і мы станем тут і цяпер сведкамі праўды. Але спачатку трэба ступіць на Крыжовы шлях.

Прыпынак першы

Езус асуджаны на смерць

«Зруйнуйце святыню гэтую, і Я за тры дні ўзвяду яе» (Ян 2, 19). «Мы чулі, як Ён казаў: “Я зруйную гэтую рукатворную святыню і за тры дні адбудую іншую, нерукатворную”» (Мк 14, 58). Маніпуляцыя словам. Невялічкае перайначанне словаў Езуса — і выйшла, што Езус замахваецца на самае, што ні ёсць святое ў Ізраэлі: Ерузалемскую святыню, за якую слаўныя Макабэі пралілі столькі крыві... Колькі ў нашым жыцці — сямейным, грамадскім, палітычным — такога тыпу маніпуляцый?

Адкуль бярэцца гэта вусцішнае абвінавачанне: Ён (Езус) — вораг святыні? Што ж, не так даўно Ён прыбыў у Ерузалем, «у святыню, і прагнаў усіх, хто гандляваў і купляў у святыні, а сталы мянялаў і лаўкі гандляроў галубамі папераварочваў. Ён сказаў ім: «Напісана: “Дом Мой назавецца домам малітвы”, а вы зрабілі з яго пячору разбойнікаў» (Мц 21, 12–13). Вось яна, сутнасць справы: Езус — «няпрошаны» абаронца святыні. Дык няхай атрымае за сваё: зробім з Яго ворага святыні. Такім чынам, перад юдэйскім начальствам Яго абвінавацілі ў антыюдаізме («хоча знішчыць Ерузалемскую святыню»), а перад Пілатам абвінавацілі ў антырымскай дзейнасці («сам сябе чыніць каралём Юдэі»).

Колькі адданых дзеячаў Беларусі было абвінавачана ў антыбеларускай дзейнасці?

Прыпынак чацвёрты

Маці сустракае Сына на Крыжовым шляху

«А праз Тваю душу пройдзе меч» (Лк 2, 35). Гэта нешта іншае і большае, чым фізічны боль. Меч прашывае не цела, не цялеснае сэрца, ён прабівае духоўныя тканкі і кранае звышадчувальнае, звышуразлівае месца, тое патаемнае месца ў мацярынскай душы, дзе сканцэнтравана ўсведамленне перададзенага жыцця.

Крыжовы шлях беларускага народа пазначаны мноствам такіх сустрэч. Сузіраючы спатканне Марыі з Езусам, варта ўявіць мноства сэрцаў маці-беларусак, прабітых падобным мячом.

Прыпынак восьмы

Жанчыны плачуць над Езусам

«Дочкі ерузалемскія, не плачце па Мне, а плачце па сабе і па дзецях вашых» (Лк 23, 28). Зварот «дочкі ерузалемскія» ўжо знаёмы. У Кнізе Плачу Ераміі словазлучэнне — праўда, у адзіночным ліку — «Дачка ерузалемская», або «Дачка сіёнская» выкарыстоўвацца для абазначэння знішчанай Юдэі. «Як цябе суцешыць? Параўнаць з чым? О, Дачка Ерузалема! З чым параўнаць жа цябе, каб суцешыць цябе? О дзеўна, о Дачка Сіёна! Бо знішчэнне тваё, як мора, вялікае. Хто ж цябе вылечыць?» (пар. Пл 2, 13).

Плачучыя жанчыны — «дочкі ерузалемскія» — увасабляюць тую ж знішчаную Юдэю, якую аплакваў прарок Ерамія. З іх улоння выходзяць дзеці, якія змалку напітваюцца атмасферай нянавісці і помсты. А тыя, што захоўваюць у сабе добры дух, становяцца аб’ектам цкавання і пераследу: «Ерузалем, Ерузалем, ты забіваеш прарокаў і камянуеш пасланых да цябе...» (Мц 23, 37).

«Ні адзін народ так не прыніжаў сваіх паэтаў, сваіх жанчын», — пісала з горыччу Ларыса Геніюш. Так, ёсць над кім плакаць...

Прыпынак адзінаццаты

Езус памірае на крыжы

«Адзін з павешаных злачынцаў зневажаў Яго, кажучы: «Ці ты не Хрыстус? Уратуй сябе і нас!» Але другі папракнуў яго, кажучы: «Нават Бога ты не баішся, хоць маеш тую самую кару? Мы асуджаны справядліва, бо атрымліваем належнае за ўчынкі нашыя. Ён жа нічога дрэннага не зрабіў». І сказаў: «Езу, узгадай мяне, калі прыйдзеш у сваё Валадарства». І сказаў яму Езус: «Сапраўды кажу табе: сёння будзеш са Мною ў раі» (Лк 23, 39–42). Што значыць апынуцца сярод «зэкаў»? Быць зачыненым у следчым ізалятары, пасаджаным у турму, высланым на прымусовыя работы — без віны? Гэта значыць — даць шанец рэальным злачынцам для навяртання.

Прыпынак пятнаццаты

Змёртвыхпаўстанне

«На месцы, дзе Ён быў укрыжаваны, быў сад, а ў садзе — новая магіла, у якую яшчэ нікога не клалі. Там з прычыны Прыгатавання Юдэйскага паклалі Езуса, бо магіла была блізка» (Ян 19, 41–42). Праз крыж, смерць, пахаванне ў магіле Езус апынаецца ў садзе... Сад — сімвалічнае месца. Менавіта ў садзе былі змешчаны першыя людзі — Адам і Ева, у садзе адбылося і першае грэхападзенне. У выніку грэхападзення адбылося «выгнанне з Эдэму», хоць пад гэтым «выгнаннем» трэба разумець не столькі перамяшчэнне з пункту А ў пункт Б, колькі перамяненне А ў Б. Праз грэх Эдэмскі сад ператвараецца ў «даліну слёзаў», зямля напітваецца грахамі і становіцца тэрыторыяй цярпення і смерці.

І вось, Езус — другі Адам — апынаецца ў садзе, дзе была «новая магіла, у якой яшчэ нікога не клалі». Новая магіла сімвалізуе новую, перамененую зямлю, якая неўзабаве станецца тэрыторыяй змёртвыхпаўстання.

Ці верым мы, што Беларусь, набрынялая крывёю і слязьмі столькіх нявінных ахвяраў, таксама стане — а мо лепш сказаць: становіцца — тэрыторыяй змёртвыхпаўстання?

* * *

«Вось Я адкрыю магілы вашыя і выведу вас, народ Мой, з магілаў вашых» (Эзх 37, 12). Гэта таксама дзеецца тут і цяпер. Кожны раз, калі мы перамагаем страх, гаворым праўду, выказваем салідарнасць з «церпячымі дзеля справядлівасці», лопаюцца магілы і народ пачынае ажываць і варушыцца. Курапаты або Хатынь ужо не маўчаць. Яны — хай сабе пакуль што ціха — прамаўляюць, клічуць, павучаюць і — нягледзячы на сваю «магільнасць» — уздымаюць дух. Фальш губляе сваю сілу, калі яго паслядоўна і без страху называць пайменна.

Настаў час выходзіць з магілаў страху, абыякавасці, нянавісці, роспачы. Наш Збаўца тут, разам з намі. Ён сышоў у нашу адхлань, каб вывесці да святла тых, хто гатовы прыняць гэта святло. Выходзьма са сваіх магілаў!