ЛІСТЫ ДА КС. АДАМА СТАНКЕВІЧА

Фрагмент ліста ксяндзу Адаму Станкевічу ад Міхася Машары. 1936 г.

Ад айца Андрэя Цікоты

Рым, 19.ХІ.1933 г.

Даражэнькі!

Думаю, што Ты на мае ўвагі ўжо не чакаеш, бо вельмі я з імі спазніўся. Бачыш, мае ногі моцныя і «stante pede» доўга цягнулася, бо меў многа другіх пільных спраў. Калі, аднак, ваша цярплівасць яшчэ мацнейшая, і вы яшчэ чакаеце, то будзьце ласкавы звярнуць увагу і на мае папраўкі. Некаторыя з іх няважныя, але некаторыя маюць галоўнае значэнне, асабліва гдзе ходзіць аб праўныя рэчы, і так: у §65, дзе мова аб навуцы, трэба дадаць слова «цалком» ці якоясь другое, каб было ясна, што вучыцца саўсім не забаронена, толькі каб гэта ўсё было рэчай галоўнай; у §76 — ходзіць аб тое, каб не абцяжаць абавязкамі (напрыклад, даўгамі) сваёй маёмасці, ані сябе; у §77 слова «ўласнасць» выкінуць, бо яно нязгодна з канонамі і Канстытуцыяй. Навіцыянт не можа сваёй маёмасці нікому аддаць на ўласнасць, а тым больш закону, а толькі [стварыць] адміністрацыю і карыстанне; выкінуць то ж слова «а самому», бо ўводзіць няяснасць, а ўставіць «і», і далей не «распараджацца», а «распарадзіцца» — адзін раз.

Першага аркуша я яшчэ не перагледзеў, але да «erratou» яшчэ паспею даць адказ.

Даражэнькі, хоць гэта зацягне справу, але будзь добры прысылаць і далей да перагледжання, бо некаторых рэчаў прапусціць не можна.

Было б надта добра, каб да Каляд усё ўдалося надрукаваць, бо ў палавіне студня выязджаю ў Амерыку, і тады ўжо перасыланне будзе немагчымае, ды ў Амерыку хацеў бы ўзяць з сабой ужо гатовую, бо там ёсць украінцы, і ім бы наша Канстытуцыя, пераложаная на беларускую мову, прыдалася.

З гэтага, што я перагледзеў, бачу, што Юзюк перавёў крыху засвабодна і задалёка ад тэксту лацінскага, але гдзе гэта сэнсу не змяняе, дык такой бяды; — сцісла перавесці нялёгка.

Напішы часам, што ў вас чуваць? Як жывецца ў новай хаце?

Тое, што ў мяне дзеіцца, цябе, пэўна ж, не цікавіць. Раджу, пішу, хаджу з візытамі да рожных вялікіх рыбаў — ды ізноў пішу, а за сваёй старонухай туга часам бярэ, хоць я і не надта ж тужлівы.

Прывет усім знаёмым і Полацкай —

Ваш Андрэй.

P.S. Успомніце часам мяне ў малітвах.

Ад айца Андрэя Цікоты

Рым, 15.ХІ. 1936 г.

Вельмі паважаны ксёндз-рэдактар Адам Станкевіч у Вільні!

Дарагі!

Вельмі мне цяжка даваць на Тваё пісьмо з 2.ХІ.[1936] негатыўны адказ, але інакш зрабіць не магу.

Патрэба каталіцкай акцыі ясная і зразумелая, але я яшчэ ясней віджу, што кс. Я.Г.1 не можыць быць ані яе старшынёй, ані духоўным асыстэнтам, на каторага найчасцей спадае ўся праца.

Маю жаль да вас, а найбольш да цябе, што, не лічачыся ані са здароўем Я.Г., ані з нашым палажэннем, уцёгваеце яго ў грамадзянскую работу і ў дэлегацыі.

1-е. Ты не відзеў тых пасвядчэнняў аб здароўю Я.Г., каторыя далі яму харбінскія лекары. Ты не бачыў, якім ён з Харбіну вярнуўся, і цяпер не знаеш добра, у якім стане ёсць яго здароўе. Дай Божа, каб ён змог споўніць абавязак супэрыёра і прэфэкта ў маленькім віленскім доме, выспавядаць пару асоб, ды памаленьку скончыць пачатыя пісанні. На пастаянную грамадзянскую работу, на сталага асыстэнта якойсь арганізацыі, ды яшчэ пры яго тэмпэрамэнце, яму, напэўна, сіл не хваціць. У яго ж пастаянныя болі галавы, бяссонніца, ён жа мусіць сабіраць усю сілу волі, каб паўстрымаць свае нэрвы ў малейшай макулінцы, каторая яму не адпавядае.

Я маю выкіды сумлення, што не мог даць яму на год прынамсі свабоды ад усялякіх заняткаў і абавязкаў, а вы яго ўцягваеце ў грамадзянскую работу ў віленскіх абставінах…

Не дзіўлюся, што Я.Г. часцічна даўся ўцягнуць у гэту справу, бо ж гэта яго марэння — яго міласць, але вы, выкарыстоўваючы яго наклоннасць і жарлівасць, не бачыце, як яго здароўе дабіваеце.

2-е. Абавязкі супэрыёра Дому і прэфэкта законных клерыкаў пры адзіным ксяндзу ў Доме ёсць такія, што і здаровы чалавек не можа на сябе браць абавязкаў хоць бы і невялікай, але пастаяннай грамадзянскай работы.

3-е. Вы то ж не бярыцё пад увагу нашага палажэння, асабліва ў Доме Віленскім. Малая рэч, найсвяцейшая сама ў сабе, робленая не ў сваім часе, можыць сапсуць работу многа свяцейшую, робленую ад фундамэнтаў і аблічаную на далёкую прышласць дзеля хвалы Божай і карысці душ людзкіх.

На акцыю каталіцкую даўно ўжо пара, але Я.Г. у яе ўцягаваць не можна! Sapienti sat!2

Даражэнькі, каб я мог хоць 20 зл.[отых] штомесяц пасылаць сваім у Вільню ці ў Друю на цукар ці кніжкі, быў бы вельмі рад, а Ты ад мяне хочыш 100 зл.[отых] у месяц на Х.[рысціянскую] Думку.

Бог мацнейшы ад слабых яшчэ <...> Ён вам напэўна паможа!

Шчыра адданы ў Хрысце Твой Андрэй.

Ад Міхася Машары

Таболы, 8.Х.1936 г.

Вельмі, Вельмі Паважаны Ойча Адаме!

Учора атрымаў ад Вас кніжку «Teorja Literatury» — шчыра дзякую! Здаецца, у ёй знайду шмат новага і цікавага для сябе. Пачынаю пакрыху яе грызьці і знаходжу, што аснаўны закон больш-менш мне ўжо вядомы, але затое яснасць і шырокасць вывучання тэорыі формы і тэхнікі мяне захоплівае і дзеля гэтага цешуся, што пабагацее мой кругазор у гэтай галіне.

Вось ужо другі тыдзень жыву дома. Пакуль што маю абсалютны спакой. Думаю, што ліст Буйніцкага зрабіў сваё… Але затое меў аж дзьве візыты пана Добжанскага (таго з Kur. Poran.). Думаю, што ён «легавы», але высокай маркі. Гэтым разам не было жадных прапазык, ані вершаваных, ані супрацоўніцтва. Заязджаў «па дарозе». Вельмі бедаваў і разводзіўся над маім жабрацкім жыццём, а калі забачыў, як я капаю бульбу і цягаю мяшкі, дык перапалохаўся і, развітываючыся, казаў, што такі стан рэчаў не можа трываць далей; кінуў абяцанку, што ён мне дастане «добрую пасаду». Але буду спадзявацца, што гэты пан больш не прыедзе. Апошняя яго візыта была ізноў у прысутнасці Пачопкі (які прывозіў мне дровы), і мы яго нялюдзка выкпілі.

Адтрымаў пачтоўку ад Буйніцкага, які паведамляе, што мая справа адносна працы для мяне ў Вільні зусім на добрым шляху, і ёсць 70% за тое, што яе атрымаю ў шпіталю.

Не вельмі мне хочыцца прымаць гэту ласку, тым больш, што Буйніцкі тут толькі пасярэднікам. Вырашае справу п. Добачэўскі, але другога выйсця не маю, бо запраўды я заходжу ў нейкі сляпы тупік, як з боку матэрыяльнага, так і духовага.

Пісаць пакуль што нічога не пішу. Заняты працай фізічнай і неяк, па пабыце ў Вас, не магу адшукаць запраўднага самога сябе. Да ўсяго яшчэ стаіць такая слякаць і дажджы, што на душы цёмна і цяжка. Але пашто Вас заражаць сумуючым настроем васенняй слякаці!

Дзеля таго бывайце здаровы і вясёлы!

Жонка і дачка дзякуюць за цукеркі і іншае, засылаючы разам са мной шчыры прывет.

З глыбокім паважаннем.

Ваш Міхась.

Шлях цяжкі… І з далёку палямі
З падарожным кіем валакусь.
Ў торбе песьні нясу вам, сяляні,
А ў сэрцы Табе — Беларусь!

Айцу Адаму —

Міхась.

Публікацыя
Ірыны Багдановіч.

Гл. таксама:
Ірына БАГДАНОВІЧ :: КСЁНДЗ АДАМ СТАНКЕВІЧ — ЗНАНЫ І НЯЗНАНЫ ::
Данута БІЧЭЛЬ :: КС. АДАМ СТАНКЕВІЧ ::

Гаворка ідзе пра айца марыяніна Язэпа Германовіча, вядомага як пісьменнік Вінцук Адважны.
Для мудрага дастаткова (лац.).