АГЕНТ ЕЗУСА ХРЫСТА

Ян XXIII на сустрэчы з назіральнікамі падчас працы Сабору. Ззаду стаяць архімандрыт Уладзімір Катляроў, протапрэсвітар Віталій Баравы і біскуп Вілебрандс.

У студзені 2016 г. спаўняецца 100 гадоў з дня нараджэння нашага суайчынніка, праваслаўнага святара а. Віталія Баравога (1916–2008). Мала хто з нас, беларускіх католікаў, ведае, што гэты выдатны багаслоў і дзеяч Рускай Праваслаўнай Царквы адыграў адметную ролю і ў гісторыі Каталіцкага Касцёла. Таму я хачу не толькі распавесці пра жыццё выдатнага чалавека з Беларусі, але і асвятліць адну з вельмі важных старонак у адносінах паміж Каталіцкім Касцёлам і Рускай Праваслаўнай Царквой, у прыватнасці, удзел прадстаўнікоў РПЦ у якасці назіральнікаў у працы Другога Ватыканскага Сабору. Згадаю, што ў гэтым годзе наш Касцёл адзначае 50-ю гадавіну завяршэння працы Сабору (1962–1965), які стаў найбольш важнай для яго падзеяй у гісторыі мінулага стагоддзя.

Айцец Віталій Баравы нарадзіўся 18 студзеня 1916 года ў вёсцы Несцераўка (тады гэта была тэрыторыя Польшчы, а цяпер Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці) у вельмі беднай сялянскай сям’і. Пасля заканчэння ім сямігадовай народнай школы яго маці прадала адзіную карову, каб ён мог працягваць адукацыю спачатку ў Віленскай духоўнай семінарыі, якую скончыў лепшым вучнем, а потым на праваслаўным багаслоўскім факультэце Варшаўскага ўніверсітэта, які ён не скончыў з-за Другой сусветнай вайны. Як чалавек з багаслоўскай адукацыяй Віталій Баравы быў запрошаны ў Мінск, дзе выконваў розныя царкоўныя абавязкі, але быць святаром ён не збіраўся. З наступленнем Чырвонай Арміі ў 1944 годзе ён толькі дзякуючы выпадку пазбег дэпартацыі ў Германію, але з вяртаннем савецкай улады быў арыштаваны СМЕРШам за тое, што ў час акупацыі працаваў сакратаром Мінскай епархіі, і, каб пазбегнуць пакарання, Віталій Баравы ў канцы кастрычніка 1944 г. быў рукапаложаны ў святары.

За доўгія гады сваёй царкоўнай дзейнасці а. Баравы служыў пастырам, настаўнікам, багасловам і дыпламатам. Як настаяцель працаваў спачатку ў Гомелі, а потым у Жэневе і Маскве. Ён быў асабліва вядомы сваім прапаведніцкім дарам. Нягледзячы на яго моцны беларускі акцэнт і нават раптоўнае заіканне, людзі прыходзілі, каб пачуць яго шчырыя, палымяныя і змястоўныя казанні, якія ў 1980-я гады маскоўскія вернікі запісвалі на схаваныя пад вопраткай магнітафоны (пасля яны былі надрукаваныя). Адзін з арганізатараў і першых выкладчыкаў Мінскай духоўнай семінарыі ў Жыровічах, а пазней Ленінградскай духоўнай акадэміі, а. Віталій быў цудоўным педагогам і вылучаўся бліскучымі ведамі царкоўнай гісторыі, натхнёным стылем выкладання і шчодрасцю, з якой ён дзяліўся са студэнтамі сваім часам, ведамі і кнігамі. Але больш за ўсё а. Баравы хацеў быць вучоным, як яго кумір — вядомы рускі гісторык Царквы В. В. Болатаў. (Ён нават жартаваў, што калі не здолее быць такім вялікім, як Болатаў, то стане проста «балатоўчыкам».) Хаця абставіны жыцця не дазволілі яму застацца прафесарам, ён усё роўна быў багасловам сусветнай вядомасці — а. Віталій Баравы атрымаў ступень доктара ў Маскоўскай духоўнай акадэміі, Бернскім універсітэце (Швейцарыя), Карлавым універсітэце (Чэхія) і Свята-Уладзімірскай семінарыі (ЗША). Глыбокія веды царкоўнай гісторыі і менавіта заходняга хрысціянства спрыялі а. Баравому ў працы супрацоўніка Аддзела знешніх царкоўных зносінаў (АЗЦЗ) РПЦ. Менавіта ў гэтай ролі ён актыўна ўдзельнічаў не толькі ў працы Другога Ватыканскага Сабору, але і ў працэсе, які стварыў умовы для прысутнасці на ім назіральнікаў ад РПЦ.

Папа Павел VI i протапрэсвітар Віталій Баравы.

Калі папа Ян XXIII у 1959 г. нечакана для ўсіх абвясціў аб скліканні Сабору, ён вызначыў яго мэтаю aggiornamento — аднаўленне касцёльнага жыцця, каб Касцёл мог лепш абвяшчаць Добрую Навіну ў свеце. Папа запрасіў усіх хрысціянаў свету «пайсці за намі па шляху пошуку еднасці і Божай ласкі». Дзеля гэтага ён хацеў запрасіць на Сабор назіральнікаў і гасцей ад розных хрысціянскіх Цэркваў, аб’яднанняў і ўстановаў.

На першай сесіі Сабору прысутнічала 38 назіральнікаў і гасцей. Самым нечаканым і нават дзіўным было прыбыццё назіральнікаў толькі ад адной з усіх праваслаўных Цэркваў, ад РПЦ — протапрэсвітара Віталія Баравога і архімандрыта Уладзіміра Катлярова. Менавіта а. Баравы, які прысутнічаў на ўсіх чатырох сесіях Сабору, быў галоўнай дзеючай асобай у сваёй дэлегацыі. Прысутныя на Саборы біскупы спрабавалі адказаць сабе на пытанне: што на каталіцкім Саборы робяць святары з камуністычнай і атэістычнай краіны? Адны бачылі ў іх агентаў савецкіх спецслужбаў; іншыя дзівіліся, як ім было дазволена ўладамі мець падобныя адносіны з Ватыканам. Гэта была звыклая рэакцыя, выкліканая складаным становішчам Царквы ў СССР і ўмовамі халоднай вайны ў міжнародных адносінах. Пазней а. Баравы так каментаваў гэтую сітуацыю: «Тут нас клічуць агентамі КДБ. У Маскве атэісты клічуць нас агентамі буржуазнага імперыялізму. А на самай справе мы — агенты Езуса Хрыста». Сапраўды — у гэты час РПЦ не толькі пераследавалася савецкай уладай — яе знешнія адносіны цалкам кантраляваліся і выкарыстоўваліся для розных мэтаў знешняй палітыкі СССР. Таму зносіны РПЦ з Ватыканам шмат у чым былі абумоўленыя адносінамі СССР да Ватыкана. А на пачатку 1960-х гадоў гэта былі адносіны варожасці, выкліканыя адкрытым ватыканскім асуджэннем камунізму і атэізму. У «Вялікай савецкай энцыклапедыі» Ватыкан быў ахарактарызаваны як «душитель свободной человеческой мысли, глашатай мракобесия, оружие англо-американского империализма и участник в подготовке и развязывании новой империалистической войны», а экуменізм савецкая прапаганда называла «эпідэміяй,» якую разносілі амерыканскія пратэстанты з мэтаю заняволення чалавецтва пад «пятою» капіталізму. У гэтых неспрыяльных умовах супрацоўнікі АЗЦЗ РПЦ шукалі шляхоў забеспячэння фізічнага выжывання і дабрабыту Царквы праз пашырэнне яе знешніх сувязяў, і таму а. Баравы быў адной з галоўных асобаў у гэтым працэсе.

Запрашэннем назіральнікаў займаўся спецыяльна створаны Сакратарыят па садзейнічанню хрысціянскай еднасці, прэзідэнтам якога быў духоўнік Папы нямецкі кардынал Аўгусцін Бея, а сакратаром — дацкі біскуп Яханэс Вілебрандс. Перад тым як даслаць афіцыйныя запрашэнні, Ватыкан хацеў пераканацца, што яны будуць прынятыя. З гэтай мэтай біскуп Вілебрандс асабіста наведаў усе буйнейшыя хрысціянскія Цэрквы і супольнасці. У лютым 1961 года ён прыехаў і на Фанар (Стамбул) да Канстанцінопальскага Экуменічнага Патрыярха (які займае ганаровае месца primus inter pares — першы паміж роўных — сярод праваслаўных патрыярхаў). Патрыярх Афінагор зацікавіўся магчымасцю даслаць на Сабор назіральнікаў, але вырашэнне гэтага пытання патрабавала згоды ўсіх праваслаўных мясцовых Цэркваў у адпаведнасці з пагадненнем на Першым усеправаслаўным кангрэсе на Родасе (1961). Трэба адзначыць, што пры запрашэнні праваслаўных назіральнікаў Сакратарыят цалкам спадзяваўся на Экуменічнага Патрыярха і непасрэдна не кантактаваў з мясцовымі праваслаўнымі Цэрквамі, і тым больш з РПЦ, замежныя кантакты якой былі рэгламентаваныя савецкімі ўладамі. Таму, калі ў траўні 1961 г. «Журнал Московской патриархии» надрукаваў ананімны артыкул з назваю «Non possumus», каталіцкім бокам ён быў успрыняты як неафіцыйны адказ на неафіцыйнае запрашэнне.

Спасылаючыся на словы апостала Пятра ў Дзеях Апосталаў (4, 20), аўтар артыкула растлумачыў, чаму «мы як праваслаўныя не можам удзельнічаць у Саборы Каталіцкага Касцёла». Былі разгледжаны дзве галоўныя прычыны: па-першае, той факт, што Сабор быў названы «сусветным» (экуменічным) без поўнага ўдзелу праваслаўных Цэркваў, і такім чынам зазначалася прэтэнзія на сусветнае панаванне Рымскага Пасаду. Па-другое, пад сумненне былі пастаўлены сапраўдныя мэты Сабору: напрыклад, ці не спрабуюць католікі стварыць нейкую бачнасць «сусветнасці» шляхам заваблівання назіральнікаў? У выніку, калі ў ліпені 1962 г. кардынал Бея даслаў афіцыйнае запрашэнне ў Экуменічны Патрыярхат і адпаведныя інфармацыйныя лісты ў некаторыя праваслаўныя Цэрквы, РПЦ ні запрашэння, ні ліста не атрымала.

Цікава, што ўжо пасля Сабору а. Баравы зусім інакш патлумачыў назву Non possumus: не «мы не можам», а «нам не дазваляюць». Аднак стаўленне СССР да Ватыкана кардынальна змянілася з абраннем папы Яна XXIII. Магчыма, што гэта было абумоўлена яго сціплым паходжаннем і простым пастырскім стылем. Ён нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і і большую частку сваёй касцёльнай дзейнасці правёў на ўскраінах — у Турцыі, Балгарыі, Грэцыі, дзе блізка пазнаёміўся з усходнім хрысціянствам. Яго выступленні ў абарону сацыяльна прыніжаных людзей прынеслі яму рэпутацыю «добрага Папы» і нават «чырвонага Папы». Усё гэта падабалася Хрушчову, які ў гэты час сам шукаў новых шляхоў нармалізацыі адносінаў з Захадам. Таму, як адзначыў першы пасол СССР у Ватыкане Юры Карлаў, падрыхтоўчы перыяд Другога Ватыканскага Сабору супаў з пачаткам непасрэдных кантактаў паміж савецкім кіраўніцтвам і Ватыканам. Менавіта ў гэтым палітычным кантэксце і з’явілася магчымасць удзелу РПЦ у Саборы.

Архімандрыт Уладзімір Катляроў і протапрэсвітар Віталій Баравы сярод удзельнікаў Сабору.

Айцец Віталій Баравы, які ў гэты час быў супрацоўнікам Аддзела знешніх царкоўных зносінаў РПЦ, з самага пачатку прымаў актыўны ўдзел у рэалізацыі гэтай магчымасці. Ужо ў траўні 1962 г., падчас асабістай сустрэчы з біскупам Вілебрандсам у Жэневе, ён даведаўся, што Сакратарыят можа зрабіць выключэнне для РПЦ і прасіць яе даслаць назіральнікаў на Сабор. Такая магчымасць падавалася вельмі прывабнаю і мітрапаліту Нікадзіму, які ў той час узначальваў АЗЦЗ і лічыў, што кожная мясцовая Царква можа прымаць рашэнні незалежна ад Экуменічнага Патрыярха і савецкіх стратэгаў, якія хацелі падарваць рэпутацыю Канстанцінопаля і аб’яднаць сусветнае праваслаўе вакол падуладнай ім Масквы. Акрамя таго, на гэтай сустрэчы а. Баравы ў чарговы раз быў запэўнены каталіцкім бокам, што Сабор мае выключна пастырскі, а не палітычны характар. Крыху пазней, у жніўні 1962 г., а. Баравы працаваў у якасці перакладчыка на неафіцыйнай сустрэчы біскупа Вілебрандса і мітрапаліта Нікадзіма, на якой каталіцкі біскуп даведаўся, што існуе рэальная магчымасць запрасіць назіральнікаў ад РПЦ і што для далейшага прасоўвання гэтай справы яму трэба ехаць у Маскву на сустрэчу з прадстаўнікамі савецкага ўраду і кіраўніцтва РПЦ. Візіт біскупа Вілебрандса ў Маскву адбыўся напрыканцы верасня — пачатку кастрычніка 1962 г. (за два тыдні да адкрыцця Сабору) і стаў першым афіцыйным візітам прадстаўніка Ватыкана ў СССР. У выніку гэтай паспяховай сустрэчы ўжо 4 кастрычніка кардынал Бея тэлеграфам і хуткай поштай адправіў афіцыйнае запрашэнне РПЦ даслаць сваіх назіральнікаў на Сабор.

Па выніках візіту ватыканскага іерарха а. Баравы падрыхтаваў справаздачу, у якой падкрэсліў карыснасць прысутнасці назіральнікаў ад РПЦ на Саборы для савецкай знешняй палітыкі. У адпаведнасці з пазіцыяй мітрапаліта Нікадзіма, ён акрэсліў унутранае становішча ў Ватыкане як барацьбу двух «франтоў»: рэакцыйна-кансерватыўнага і рэфарматарскага. Айцец Віталій Баравы падкрэсліў, што менавіта прадстаўнікі рэфарматарскага кірунку, якія кантралявалі падрыхтоўку Сабору і не ставілі палітычных мэтаў барацьбы ні з камунізмам, ні з праваслаўем, выступілі з ініцыятываю запрасіць назіральнікаў. Адмаўленне ад гэтага запрашэння было б перамогаю рэакцыі за кошт аўтарытэту Папы і біскупа Вілебрандса. Айцец Баравы таксама дадаў, што пасля таго як Канстанцінопаль адхіліў запрашэнне на Сабор з-за адсутнасці кансэнсуса паміж Праваслаўнымі Цэрквамі, «ключы да пасылкі назіральнікаў у руках Масквы... Пагадненне на Родасе дзейнічаць разам можа быць выкарыстана для павелічэння арыентацыі сусветнага праваслаўя вакол Масквы, а не Канстанцінопаля». Такую ж пазіцыю заняў і Савет па справах РПЦ.

Далейшыя падзеі разгортваліся вельмі хутка. 8 кастрычніка 1962 г. Сінод РПЦ у Загорску вырашыў даслаць назіральнікаў, а 10 кастрычніка Палітбюро ЦК КПСС прыняла рэзалюцыю аб адабрэнні кандыдатур назіральнікаў —протапрэсвітара Віталія Баравога і архімандрыта Уладзіміра Катлярова. 11 кастрычніка — у дзень адкрыцця Сабору — РПЦ тэлеграфам паведаміла Сакратарыяту аб прыбыцці назіральнікаў.

У складзе 38-мі назіральнікаў а. Баравы і арх. Катляроў удзельнічалі ў сустрэчы з папам Янам XXIII, якую кардынал Бея назваў цудам. Папа звярнуўся да прысутных з заклікам не толькі чытаць яго словы, але і яго сэрца. Ён выказаў надзею, што прысутнасць назіральнікаў будзе не пошукам кампрамісу і дыскусіяй, а магчымасцю для братэрскіх зносінаў і «дыялогу любові».

На Саборы сапраўды ствараліся ўсе ўмовы для такіх зносінаў: па словах аднаго з назіральнікаў, прымалі іх «па-царску». На агульных пасяджэннях назіральнікі сядзелі на зручнай, спецыяльна для іх прызначанай трыбуне, у іх не было іншых абмежаванняў дзейнасці, апрача права галасаваць і выступаць на пасяджэннях. Яны маглі наведваць усе — нават закрытыя — пасяджэнні і мелі доступ да ўсіх — нават sub secreto — дакументаў. Паколькі ўсе прамовы і дакументы былі на лаціне, Сакратарыят забяспечыў іх кваліфікаванымі перакладчыкамі, і кардынал Кушынг з Бостана (ЗША) нават не зусім жартоўна заўважыў, што назіральнікі, напэўна, лепш разумелі, што адбывалася на пасяджэннях, чым большасць біскупаў. Пачынаючы з другой сесіі Сабору ў 1963 г. Сакратарыят рабіў штодзённы сціснуты пераклад усіх прамоваў папярэдняга дня на родных мовах назіральнікаў, таму ім не трэба было наведваць усе пасяджэнні і яны мелі больш часу для асабістых зносінаў з іншымі ўдзельнікамі. Яны амаль усё рабілі разам: разам жылі ў Pensione Castello, разам працавалі і разам адпачывалі. Кожны чацвер розныя каталіцкія суполкі ў Рыме запрашалі назіральнікаў і іх жонак на прыёмы, а па нядзелях амерыканская супольнасць айцоў паўлінаў рабіла для іх «шведскі стол». Зрэшты, а. Баравы не мог наведваць паўлінаў, бо ўсё «амерыканскае» яму было забаронена. Назіральнікі таксама маглі маліцца разам з усімі ўдзельнікамі Сабору — штодзённая св. Імша праходзіла на алтары побач з іх трыбунай. Спачатку большасць назіральнікаў ніяк у ёй не ўдзельнічала, але паступова яны пачалі спяваць, падымацца на чытанне Евангелля і нават схіляць галовы ў час падняцця эўхарыстычных дароў.

Паколькі на Саборы назіральнікі не былі простымі ганаровымі гасцямі, а маглі ўдзельнічаць у яго творчай працы, іх голас паўплываў на дакументы Сабору, асабліва на змест Дагматычнай канстытуцыі пра Касцёл і Дэкрэт пра экуменізм. Назіральнікі маглі вольна дзяліцца сваімі думкамі з біскупамі і іх дарадчыкамі на сустрэчах, якія Сакратарыят праводзіў кожны аўторак. Айцец Баравы таксама актыўна ўдзельнічаў у гэтых сустрэчах. Яго калега па Сусветнай радзе Цэркваў згадваў: «Бясспрэчна, ён быў багасловам у рускай дэлегацыі, найбольш выразным у выкладанні сваіх думак і ў тлумачэнні, і больш за іншых зацікаўлены ў новых экуменічных ідэях і кантактах».

Праца а. Баравога на Саборы мела свае асаблівасці. Па-першае, падчас Сабору ён заставаўся настаяцелем парафіі РПЦ у Жэневе, а таксама прадстаўніком РПЦ у Сусветнай радзе Цэркваў. Таму амаль кожны тыдзень ён павінен быў лятаць у Жэневу, каб служыць нядзельную літургію і выконваць іншыя абавязкі. Па-другое, кожны тыдзень ён павінен быў пісаць справаздачы ў АЗЦЗ і дасылаць іх праз савецкую абмасаду ў Рыме. Сам ён хадзіць туды не хацеў, бо казаў, што «ўсе і так кажуць, што мы шпіёны». Адносіў справаздачы архімандрыт Катляроў, рэпутацыя якога, па словах а. Віталія, ужо была сапсаваная тым, што мясцовая прэса заўважыла яго знешняе падабенства з Леніным.

Неабходна згадаць і заўсёдную прысутнасць у дэлегацыі РПЦ так званых перакладчыкаў і іншых штатных супрацоўнікаў, якія насамрэч былі агентамі КДБ, напрыклад, Мікалая Афінагенава на першай, другой і чацвёртай сесіях і Барыса Нялюбіна на другой, трэцяй і чацвёртай сесіях. Прадстаўнікам РПЦ за мяжой было забаронена кантактаваць з замежнымі калегамі без такіх перакладчыкаў, і гэта добра ведалі на Захадзе. А. Баравы ўзгадваў, як на яго першай сустрэчы з Генеральным сакратаром СРЦ ён вырашыў паказаць, што ён не шпіён, і звярнуўся да сакратара на сумесі моваў, на якіх ён яшчэ размаўляў недасканала: нямецкай, англійскай, лаціне. Гэтым ён вельмі здзівіў сакратара і раззлаваў «перакладчыка». Але такая рызыкоўнасць дазволіла а. Баравому займець давер і ўвайсці ў колы, недасягальныя для савецкіх прадстаўнікоў.

Як ужо было адзначана, не ўсе прыязна ўспрынялі прысутнасць назіральнікаў ад РПЦ на Саборы. Украінскія каталіцкія біскупы былі абураныя іх з’яўленнем, а кіраўнік дэлегацыі ад Украінскага Каталіцкага Касцёла ў Амерыцы мітрапаліт Германюк у сваім дзённіку назваў гэта «сапраўдным няшчасцем». Такое стаўленне было звязана не з асобамі саміх назіральнікаў, а з адносінамі да СССР і РПЦ пасля канчатковага знішчэння Украінскага Каталіцкага Касцёла ў СССР у 1945 г. шляхам жорсткіх пераследаванняў і пераводу ў праваслаўе. Пры гэтым мітрапаліт Германюк успрымаў і савецкую ўладу, і кіраўніцтва РПЦ як адну ўладу і не заўважаў розніцы ў іх матывацыі і мэтах.

Больш за ўсё каталіцкія біскупы былі абураныя тым, што ўжо 18 гадоў пакутаваў у зняволенні ўкраінскі мітрапаліт Іосіф Сліпый, які быў сасланы ў сібірскі лагер за нібыта антысавецкую дзейнасць і супрацоўніцтва з фашыстамі ў гады Другой сусветнай вайны. Біскупы не ведалі, што папа Ян XXIII, вельмі заклапочаны лёсам мітрапаліта (у Папы на стале нават стаяў яго фотаздымак), ужо пачаў шукаць падыходы да савецкага кіраўніцтва з мэтаю яго вызвалення. Гэтыя крокі ўрэшце закранулі і а. Баравога, і яго ўдзел у вызваленні мітрапаліта Сліпага стаў самай складанай часткай у яго дзейнасці на Саборы.

Каб лепш зразумець, як разгортваліся падзеі, трэба паставіць іх у кантэкст таго, што ў той час адбывалася ў свеце. Ужо праз некалькі дзён пасля адкрыцця Сабору, з 16 па 28 кастрычніка 1962 г., распачаўся так званы карыбскі ракетна-ядзерны крызіс, і на працягу дванаццаці дзён свет знаходзіўся на мяжы магчымага ядзернага супрацьстаяння СССР і ЗША. У выніку пошукаў мірнага вырашэння канфлікту былі ўпершыню наладжаны непасрэдныя сувязі паміж кіраўнікамі гэтых краінаў. Ватыкан таксама адыграў сваю ролю ў мірным працэссе: 25 кастрычніка папа Ян XXIII звярнуўся па радыё да ўсіх бакоў канфлікту з заклікам пазбегнуць ядзернай катастрофы. У гэтым звароце Ватыкан, напэўна ўпершыню, не стаў на бок капіталістычнага Захаду ў канфлікце з СССР, а проста выступіў у абарону чалавецтва. У СССР гэта было заўважана, і зварот Папы адначасова надрукавалі ў газетах «Правда» і «New York Times» (адной з буйнейшых прыватных газет ЗША).

Папа Ян Павел II i протапрэсвітар Віталій Баравы.

Адразу пасля заканчэння карыбскага крызісу ў лістападзе 1962 г. Папа папрасіў свайго асабістага сябра, кардынала Тэста, які ў гэты час узначальваў Кангрэгацыю па Усходніх Цэрквах, звярнуцца да назіральнікаў РПЦ з запытам аб вызваленні мітрапаліта Сліпага. Гэта быў спрыяльны час для такога запыту, бо, як ужо згадвалася, сама персона Папы і яго стаўленне да некаторых палітычных пытанняў былі станоўча ўспрынятыя ў Крамлі. У снежні 1962 г. Папа нават атрымаў рукапісную паштоўку ад Хрушчова з каляднымі віншаваннямі, таму ў студзені 1963 г. а. Баравы ў сваёй справаздачы аб першай сесіі Сабору зрабіў акцэнт на два пытанні: інфармацыі аб Саборы Экуменічнага Патрыярха, які не меў сваіх прадстаўнікоў на Саборы, і запыце кардынала Тэста аб вызваленні мітрапаліта Сліпага. Спачатку абодва пытанні былі ўспрынятыя негатыўна — савецкія ўлады хваляваліся, што вызваленне мітрапаліта Сліпага будзе выкарыстана ў мэтах антысавецкай прапаганды. А. Баравы спрабаваў змяніць гэта меркаванне, падкрэсліваючы, што запыт кардынала Тэста ідзе ад самога Папы, а таксама запэўніў, што вызваленне не будзе выкарыстанае ў палітычных мэтах.

У канцы студзеня 1963 г. мітрапаліт І. Сліпы быў вызвалены па амністыі без афіцыйнага апраўдання. Адною з самых цяжкіх умоваў яго вызвалення была забарона вяртання ў СССР і яго родную Украіну. У лютым ён прыбыў у Рым і, як і было абяцана, Ватыкан вельмі стрымана паведаміў аб яго вяртанні.

Можна толькі ўявіць, як рызыкаваў а. Баравы, калі так шчыра турбаваўся пра лёс уніяцкага мітрапаліта. Увогуле ўся яго дзейнасць на Саборы была рызыкоўнаю, і гэта часта адзначалі яго замежныя калегі. У асабістым архіве біскупа Вілебрандса ёсць запіс яго размовы з айцом Віталем на гэты конт. Вось яго словы: «Я ўпэўнены, што ў гэтай справе я служыў Царкве, не толькі вашай, але і Царкве Пана Бога... Вызваленне мітрапаліта Сліпага можа стаць пачаткам падзей, важных не толькі для вашай Царквы ў нашай краіне, але ўскосна і для стану Праваслаўнай Царквы. Застаюцца дзве праблемы: вялікая — становішча вашай Царквы ў Расіі, і маленькая праблема — гэта я і мая асабістая рызыка».

У ліпені 1963 г. папа Ян XXIII адышоў у вечнасць; новым Папам стаў Павел VI, які працягваў палітыку свайго папярэдніка ў адносінах да СССР, РПЦ і ўвогуле да праваслаўя. У студзені 1964 г. ён накіраваўся ў пілігрымку на Святую Зямлю, дзе сустракаўся з Канстанцінопальскім Патрыярхам Афінагорам. Тон і змест яго выказванняў, у прыватнасці, вызнанне «nostra culpa» («наша віна») у адносінах з Праваслаўнымі Цэрквамі, нарэшце пераканалі Грэцкую Праваслаўную Царкву даць згоду на ўдзел праваслаўных назіральнікаў у Саборы. Таму на трэцяй сесіі Сабору прысутнічалі ўжо тры назіральнікі ад Экуменічнага Патрыярха. Кульмінацыяй гэтых падзей было рашэнне аб узаемным скасаванні анафемаў 1054 г., што адбылося 7 снежня 1965 года. Айцец Віталій Баравы таксама прысутнічаў на гэтай важнай падзеі.

Увогуле айцец Баравы станоўча ставіўся да працы і вынікаў Другога Ватыканскага Сабору. Адзначаючы, што некаторыя дакументы Сабору былі напісаныя пад уплывам рускай праваслаўнай багаслоўскай і філасофскай думкі, ён бачыў карыснасць яго вопыту і для падрыхтоўкі праваслаўнага Сабору, і aggiornamento.

Сярод удзельнікаў Сабору айцец Віталій Баравы быў вядомы сваёю моцнаю вераю, глыбокім веданнем гісторыі рэлігіі, здольнасцю вызначыць галоўнае і нязменным пачуццём гумару. Як сказаў адзін з яго заходніх знаёмых, калі б у РПЦ было дзесяць Баравых, то яны маглі б рэвалюцыянізаваць яе здольнасць вытрымліваць пастаянны ціск з боку ўладаў. Ва ўсёй сваёй працы на Саборы ён кіраваўся інтарэсамі Царквы, якой служыў усё сваё жыццё. Пад жорсткім савецкім кантролем РПЦ знайшла свой голас у асобе айца Баравога, і голас гэты быў пачуты. Прысутнасць назіральнікаў ад РПЦ на Саборы дапамагла пераадолець стэрэатып пра тое, што ў Савецкім Саюзе не было веры і не было Царквы, і адкрыць новую старонку ў братэрскіх зносінах Рускай Праваслаўнай Царквы і Каталіцкага Касцёла. І, што мне падаецца асабліва важным, былі яскрава прадэманстраваныя значнасць і неабходнасць асабістых кантактаў ва ўмовах, калі Цэрквы не мелі сяброўскіх інстытуцыянальных зносінаў.

За сваю службу ў якасці пастыра, настаўніка, багаслова і дыпламата а. Віталій Баравы быў узнагароджаны ордэнамі РПЦ святога князя Уладзіміра 2-й ступені (1980), прападобнага Сергія Раданежскага 1-й ступені (1986), святога князя Данііла 1-й ступені (1991), вышэйшай узнагародай Беларускай Праваслаўнай Царквы — ордэнам Крыжа прападобнай Еўфрасінні Полацкай (2006), польскай прэміяй імя святога Альберта за працу па ўмацаванні міжцаркоўных сувязяў і нават дзяржаўным ордэнам «Знак Пашаны» (2000). А за тое, што ва ўсіх абставінах асабістага і грамадскага жыцця, у цяжкія часы і ў святкаванні, а. Віталій Баравы шукаў толькі Бога і служыў толькі Яму, да гэтага спісу можна заслужана дадаць самае дарагое яму званне — агента Езуса Хрыста.