МАРЫЮШ КАРПОВІЧ

Сумная вестка прыйшла з Варшавы. 3 лістапада 2015 года пасля цяжкай і працяглай хваробы пайшоў з жыцця знакаміты польскі гісторык мастацтва, прафесар Марыюш Карповіч. Яго імя добра вядомае спецыялістам у галіне гісторыі мастацкай культуры Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XVI — XVIII стагоддзяў.

Марыюш Карповіч нарадзіўся 19 ліпеня 1933 года ў маёнтку Чомбраў Наваградскага павета. Ён паходзіў са старажытнага беларускага шляхецкага роду Карповічаў, згадкі пра які можна сустрэць у шматлікіх дакументах з актавых кніг судовых установаў Вялікага Княства Літоўскага XVIІ — XVIII стагоддзяў. У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захоўваецца справа аб дваранскім паходжанні роду Карповічаў герба «Кораб», які быў прызнаны ў дваранскай годнасці пастановаю Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу 11 снежня 1802 года. У ХІХ ст. Карповічы сталі ўладальнікамі знакамітага маёнтка Чомбраў у Наваградскім павеце. Гэта той самы маёнтак, дзе выхоўвалася будучая маці Адама Міцкевіча, гэты той самы шляхецкі двор, які Адам Міцкевіч апісаў як рэзідэнцыю Сапліцаў у сваім шэдэўры «Пан Тадэвуш».

Прадзедам Марыюша Карповіча па жаночай лініі быў Аляксандр Валіцкі — блізкі сябра і першы біёграф Станіслава Манюшкі, які перад паўстаннем 1863–1864 гадоў заснаваў у Мінску сваю кнігарню і, як згадваюць акадэмік Яўхім Карскі і Рамуальд Зямкевіч, пісаў на беларускай мове пад псеўданімам Міншчук альбо Місцюк.

Марыюш Карповіч у 1955 г. скончыў Варшаўскі ўніверсітэт і з таго часу працаваў у Інстытуце гісторыі мастацтва гэтага ўніверсітэта. Ён паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю, а ў 1966 г. стаў доктарам габілітаваным. З 1979 г. ён быў прафесарам Варшаўскага ўніверсітэта.

Прафесар Карповіч падрыхтаваў вялікую колькасць выдатных спецыялістаў у галіне гісторыі мастацтва. Пад яго кіраўніцтвам было абаронена шмат доктарскіх дысертацый. Акрамя таго, ён выкладаў у розных універсітэтах Польшчы, Італіі, Швейцарыі. З 1982 г. Марыюш Карповіч стаў правадзейным членам Варшаўскага навуковага таварыства. Ён таксама быў абраны акадэмікам Акадэміі Клеменціна і Акадэміі Міцкевічыяна ў Балоньі, ганаровым акадэмікам Інстытута мастацтва Ламбардыі ў Мілане і членам іншых навуковых установаў і таварыстваў. З 1993 года Марыюш Карповіч быў экспертам у Савеце Еўропы па пытаннях гісторыі мастацтва і аховы помнікаў культуры ў Страсбургу. Ён з’яўляўся кавалерам «Ордэна Адраджэння Польшчы», а таксама лаўрэатам узнагароды імя святога Брата Альберта і інш.

Прафесар Карповіч быў адным з самых аўтарытэтных даследчыкаў гісторыі мастацкай культуры і архітэктуры эпохі маньерызму, барока і ракако XVIІ — XVIII стагоддзяў. Ён аўтар шматлікіх навуковых працаў па гэтай тэматыцы, у тым ліку амаль 50-ці кніг і мноства навуковых публікацый у Еўропе і Злучаных Штатах Амерыкі. Дастаткова сказаць, што сталі класічнымі такія яго манаграфіі, як «Барока ў Польшчы» (1988), перакладзеная на многія еўрапейскія мовы, «Мастацтва Польшчы XVII стагоддзя» (1975) і «Мастацтва Польшчы XVIII стагоддзя» (1985), «Балтазар Фантана» (1994) і інш.

У апошнія гады свайго жыцця Марыюш Карповіч вельмі цікавіўся праблемамі гісторыі мастацтва Вялікага Княства Літоўскага. Апошняя яго манаграфія «Віленскія асаблівасці архітэктуры XVIII стагоддзя («Wileńska odmiana architektury XVIII wieku») была выдадзена ў 2012 годзе. Значная частка гэтай працы прысвечана праблеме аўтарства праекта аднаўлення полацкага Сафійскага сабора ў XVIII стагоддзі. Прафесар Карповіч аргументавана даказвае, што аўтарам гэтага праекта быў не Ян Крыштаф Глаўбіц, як лічылася раней, а італьянскі архітэктар Гвідо Антоніо Лонгі (Guido Antonio Longhi). Экзэпляр гэтай цікавай і малавядомай у нас кнігі прафесар Карповіч падараваў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі.

Няледзячы на невылечную хваробу і сталы ўзрост, прафесар Марыюш Карповіч працягваў сваю навуковую дзейнасць — рыхтаваў навуковыя артыкулы, працаваў над дзвюма новымі абагульняючымі кнігамі па гісторыі мастацтва Рэчы Паспалітай XVIІ — XVIII стагоддзяў, якія, на жаль, не паспеў скончыць.

Марыюш Карповіч у 37-гадовым узросце страціў жонку, але самастойна выхоўваў чатырох дзяцей і стаў шчаслівым дзедам і прадзедам. Ён быў глыбока веруючым чалавекам і кожны свой новы рукапіс (ён не карыстаўся камп’ютарам) пачынаў з літараў AMDG — Ad Maiorem Dei Gloriam.

10 лістапада 2015 года а 11-й гадзіне ў варшаўскім касцёле святога Карла Барамея адбылася жалобная Імша, якую правёў ксёндз біскуп Міхал Яноха. Вучань прафесара Карповіча, ксёндз канонік доктар Міраслаў Новак, дырэктар Музея Варшаўскай архідыяцэзіі, у сваім казанні распавёў пра жыццёвы шлях свайго настаўніка.

Прафесар Марыюш Карповіч пахаваны на мемарыяльных Варшаўскіх могілках «Павонзкі» побач з магіламі сваіх продкаў.

Уладзімір Дзянісаў