КАРОТКІ ЖЫЦЦЯРЫС СВ. ЯНА АД КРЫЖА

Хуан дэ Епэс Áльварэс (Juan de Yepes Álvarez) нарадзiўся ў 1542 годзе ў мястэчку Фонтыверос (Fontiveros) Авiльскай правiнцыi Кастыліi (Іспанiя). Ягоны бацька Ганзала дэ Епэс (Gonzalo de Yepes) належаў да вядомага ў Таледа арыстакратычнага роду, але быў пазбаўлены спадчыны i выгнаны з дому за тое, што ажанiўся з дзяўчынаю з сям’i ткачоў — Каталiнаю Áльварэс. Калi Яну было 4 гады, бацька памёр i мацi з трыма дзецьмi на руках засталася без сродкаў для iснавання. Пачалiся яе блуканнi па сем’ях сваякоў. Адзiн з братоў Яна памёр ад недаядання, а сам ён з маленства мусiў працаваць, каб неяк дапамагчы мацi. Вядома, што ён працаваў вучнем ткача, мулярам, цесляром і нават слугою дырэктара шпiталя ў горадзе Медына дэль Кампо, куды перабралася ўся сям’я. Шпiталем апекавалiся айцы езуiты, i гэта дало магчымасць Яну атрымаць пачатковую адукацыю ў езуiцкай школе для бедных «Doctrina», a затым працягнуць адукацыю ў езуiцкiм каледжы Медыны, адначасова працуючы ў шпiталi медбратам. Пасля трохгадовай вучобы ў каледжы, дзе ён засвоiў класiчныя мовы, рыторыку i фiласофiю, у 1563 г., па спаўненнi 21-го года, Ян уступiў у Ордэн Кармэлiтаў пры кляштары святой Ганны ў Медыне, дзе атрымаў iмя брат Ян ад св. Мацii, i пасля навiцыяту быў пасланы на вучобу ў знакамiты i прэстыжны Саламанскi ўнiверсiтэт. У 1567 г., пасля заканчэння першага цыклу навучання, прысвечанага мастацвам i тэалогii, Ян ад св. Мацii даў вечныя абяцанні, атрымаў святарскае пасвячэнне i вярнуўся ў Медыну, дзе жылi ягоныя мацi i брат, каб цэлебраваць сваю першую святую Імшу. Менавiта тады ён пазнаёмiўся з мацi Тэрэзаю ад Езуса, якая прыбыла ў Медыну для заснавання новага кляштара. Сустрэча сталася вырашальнаю для жыцця Яна i для лёсу Ордэну Кармэлiтаў. Тэрэза ад Езуса запалiла ў маладым святары рэфарматарскi iмпэт, прапанаваўшы яму далучыцца да справы i заняцца рэформаю мужчынскай галiны Ордэну Кармэлiтаў. Супрацоўнiцтва дзеля «павелiчэння хвалы Божай» i духоўнае сяброўства двух святых працягвалася да самай смерцi св. Тэрэзы ў 1582 годзе.

У 1568 г., 28 лiстапада, у мястэчку Дуруэло была заснавана першая мужчынская супольнасць кармэлiтаў босых, якая складалася ўсяго з трох чалавек. Браты далi паўторныя манаскія абяцанні, i Ян атрымаў новае iмя — Ян ад Крыжа. Супольнасць расла. Браты перабралiся ў Мансэру, каля Саламанкi, дзе Ян ад Крыжа выконваў абавязкi настаўніка навiцыяту. У 1572 годзе па просьбе Тэрэзы ад Езуса Ян ад Крыжа выконвае абавязкi духоўнiка i спаведнiка ў жаночым кляштары Уцелаўлення ў Авiле, дзе мацi Тэрэза была настаяцелькаю. На працягу 70-х гадоў Ян ад Крыжа працуе разам з Тэрэзаю ад Езуса над заснаваннем новых кляштараў кармэлiтаў босых у змаганнi з працiўнiкамi рэформы, асаблiва з сабратамi кармэлiтамi канвентуальнымi. Дайшло да таго, што 2 снежня 1577 г. Ян ад Крыжа быў схоплены i пасаджаны ў цямнiцу. Каля 9-ці месяцаў Ян ад Крыжа правёў у сутарэннях кармэлiцкага кляштара Таледа ў вязнiцы памерам два на тры метры, амаль у поўнай цемры. Менавiта досвед цямнiцы стаўся пачаткам лiтаратурна-мiстычнай спадчыны св. Яна. Там ён пачаў складаць «Духоўную песню» («Cantico spirituale»), у якой апiсваў свае мiстычныя перажываннi. У ноч з 16-га на 17 жнiўня 1578 г. яму ўдалося ўцячы i схавацца ў кляштары кармэлiтак босых у Таледа. Наступныя дзесяць гадоў Ян ад Крыжа правёў у Андалузii, выконваючы розныя манаскія і душпастырскiя абавязкi: быў прыёрам кальварыйскага кляштара кармэлiтаў босых у Хаене, рэктарам унiверсiтэцкага каледжа ў Баэсе. Менавiта ў гэтыя гады ён працуе над сваiмi галоўнымi творамi — «Узыход на гару Кармэль» i «Цёмная ноч», складае мiстычныя вершы. Нарэшце з дазволу папы Грыгорыя XIII утвараецца незалежная правiнцыя кармэлiтаў босых. У 1582 г. памiрае Тэрэза ад Езуса, і пасля яе смерцi Ян ад Крыжа працягвае працу святой, засноўваючы новыя кляштары i выконваючы абавязкi правiнцыйнага вiкарыя Андалузii. Па ягонай iнiцыятыве ў 1586 г. публiкуюцца творы св. Тэрэзы. У 1587–1590 гг. Ян ад Крыжа спачатку служыць прыёрам кармэлiцкага кляштара ў Гранадзе, затым у Сеговii.

У 1590-я гады ўзніклi непаразуменнi i падзелы памiж кармэлiтамi босымi, звязаныя з розным бачаннем кiравання ордэнам. З пачыну новага генеральнага вiкарыя айца Дорыя брата Янa ад Крыжа пазбавiлi ўсiх адказных манаскiх пасадаў, распачаўшы паклёпнiцкi працэс з мэтаю выгнання з ордэну. Ян ад Крыжа добраахвотна пагадзiўся адправiцца на мiсійную працу ў Мексіку. У чаканнi падарожжа яго паслалi ў аддалены кляштар La Peñuela ў Хаене, дзе ў верасні 1591 г. ён заразiўся рожаю. Пачалася гангрэна нагi. Яго адвезлi ў горад Убеду, дзе зрабiлi некалькi хiрургiчных аперацый, якiя, аднак, нiчога, апроч страшэнных мучэнняў, не далi. У ноч з 13-га на 14 снежня ва ўзросце 49-ці гадоў св. Ян ад Крыжа памёр ад агульнага заражэння крывi.

У 1675 г. папа Клімэнт X беатыфiкаваў Яна ад Крыжа. 27 снежня 1726 г. ён быў кананiзаваны папам Бэнэдыктам XIII. У 1926 г. папа Пiй XI абвясцiў св. Яна ад Крыжа доктарам Каталiцкага Касцёла.

Гл. таксама:
Святлана ГРЭСВІ :: КАМЕНТАР ПЕРАКЛАДЧЫКА ::
Святы Ян ад Крыжа :: УЗЫХОД НА ГАРУ КАРМЭЛЬ ::