ЗНАКІ МІЛАСЭРНАСЦІ

Тая зіма была з моцнымі маразамі, з высокімі і глыбокімі снягамі. Здавалася, няма ёй ні канца, ні краю. Тою зімою кожны мой дзень пачынаўся з аднаго і таго ж вярэдлівага клопату: як знайсці выйсце, як знайсці ратунак для найдаражэйшага чалавека на свеце, для мамы, якая мучылася побач ад хранічнай ныркавай недастатковасці. Месяц ляжання ў бальніцы толькі крыху палепшыў яе стан, але не зняў інтаксікацыі: ныркі адмаўляліся працаваць, патрэбны быў дыяліз, хоць бы ператаніяльны, але тады, 15 гадоў назад, нават у сталічных бальніцах не хапала для яго раствораў, не хапала апаратаў для гемадыялізу. Абіваючы парогі тых, ад каго залежала вырашэнне гэтай праблемы, я трапіла у нейкае зачараванае кола, з якога немагчыма было вырвацца, бо ўсюды натыкалася на абыякава-адмоўныя адказы і разумела, што выйсця няма, што прабіць гэтую сцяну не ў маіх сілах. На ўсе мае просьбы чыноўнікі ад медыцыны толькі разводзілі рукамі, маўляў, чаго ты хочаш, у нас маладыя паміраюць. На мой апошні роспачны довад, што ў маці няма ўзросту, моўчкі паціскалі плячыма, даючы зразумець, што размова скончана…

А жыццё тачылася сваім колам: набліжалася свята Божага Нараджэння — адно з самых светлых і чаканых. Але ў той год яно аніяк не радавала, наадварот, агульны перадсвяточны настрой, здавалася, яшчэ больш адцяняў і паглыбляў мой смутак і боль.

Абразок св. Фаўстыны, прысланы з Вільні.

Вяртаючыся аднаго разу дадому, зноў не ведаючы, што там сказаць і якія словы суцяшэння знайсці, я адчыніла паштовую скрынку. Сярод віншавальнай карэспандэнцыі быў канверт ад знаёмага святара з Вільні, а ў ім, укладзены ў калядную паштоўку, абразок св. Фаўстыны з уклееным кавалачкам белага вэлюма — яе рэліквіі. На адваротным баку абразка была змешчана малітва праз яе заступніцтва… Так у тую роспачна-халодную зіму 2001 года ўпершыню прыйшла да мяне сястра Фаўстына. Прыйшла з Вільні, напярэдадні Божага Нараджэння… Штодня, рана і ўвечары, я пачала чытаць малітву з яе абразка, а таксама сваімі словамі, як магла, прасіла ў сястры Фаўстыны заступніцтва і дапамогі. І калі праз нейкі час з’явілася магчымасць мамінага лячэння ў Польшчы, у мяне не было сумнення, што ёсць у тым найперш Фаўстыніна заслуга…

Дзякуючы дыялізу, на які маму паклалі ў бальніцы ў падваршаўскім Атвоцку, яна пражыла яшчэ паўгода. Здавалася б, зусім няшмат, але той час быў для нас вельмі неабходны і важны… Апошняю ў маміным жыцці малітваю быў Вяночак да Божай Міласэрнасці, які мы паспелі памаліцца разам за гадзіну да яе адыходу ў вечнасць…

Недзе праз месяц пасля нашага развітання, калі боль перажытай страты, здавалася, стаў яшчэ мацнейшы, сястра Фаўстына другі раз нагадала пра сябе. З Варшавы, з кляштара Кангрэгацыі сясцёр Маці Божай Міласэрнасці, прывезлі мне яе «Дзённік». На яго тытульнай старонцы было пазначана, што гэты экзэмпляр даецца для перакладу на беларускую мову. Тое выданне 1983 года, надрукаванае на шэрай паперы з не вельмі выразным шрыфтам, было адным з першых у Польшчы…

Выданне «Дзённіка», 1983 г.

Цяпер я ведаю, што калі б тады, адразу, знайшла ў сабе сілы і адвагу ўзяцца за пераклад «Дзённіка», было б мне нашмат лягчэй справіцца з балючым пачуццём асірацеласці, было б лягчэй перажыць жалобу і смутак. Але ёмісты том у зялёных вокладках маўклівым дакорам ляжаў на маім пісьмовым стале, а я адчувала, што зусім не гатовая ўзяцца за яго пераклад. Ранейшая згода на гэтую працу здавалася легкадумнаю і ўсё больш палохала, бо ўсё часцей прыходзілі неспакойныя вярэдлівыя думкі: «Хто ты такая, каб перакладаць словы не толькі святой, містычкі, але і словы Езуса? Табе яшчэ дарасці трэба да гэтага…» А пакуль я спрабавала «дарасці», з’яўляліся новыя клопаты і абавязкі, якія здаваліся больш тэрміновымі і важнымі… Пераклад «Дзённіка» такім чынам адкладваўся і адкладваўся. Як бы хто свядома адводзіў мяне ад гэтай працы, завальваючы іншаю…

Так праходзілі дні, тыдні, месяцы, якія неўпрыкмет складваліся ў гады. Мяне прыгнятала пачуццё віны, я спавядалася з занядбання працы і канкрэтнага абавязку, абяцаючы кожны раз сабе і Пану Богу пераадолець усе перашкоды і нарэшце ўзяцца за пераклад. І сумленна спрабавала гэта зрабіць, але зноў адкладала, бо ў чарговы раз знаходзілася штосьці больш тэрміновае, а насамрэч — больш простае і лёгкае.

За той час сваіх пакутлівых мітрэнгаў я некалькі разоў з’ездзіла ў Лагеўнікі і там, у капліцы, дзе ў рэліквіярыі спачываюць астанкі сястры Фаўстыны, перад цудадзейным абразом Езуса Міласэрнага прасіла благаслаўлення, адвагі і сілы для перакладу «Дзённіка».

Але па-сапраўднаму падступіцца да яго змагла толькі перажыўшы моцны ўнутраны крызіс, які, здавалася, раструшчыў мяне, як арэхавую шкарлупіну, увачавідкі скрышыўшы ўсе мае прыярытэты і аўтарытэты, усе балючыя прывязанасці, без якіх я не ўяўляла ўжо свайго жыцця, а заадно і мае надуманыя страхі і няпэўнасці. Здавалася, што нічога ўжо ні ад мяне, ні ўва мне не засталося. Я фізічна адчувала ў сабе халодную, да нематы, пустку, і толькі слёзы, якія ліліся бясконцым патокам, былі пякучыя, як агонь. Але гэта былі слёзы ачышчэння і вызвалення, пасля якіх прыйшлі, нарэшце, у душу святло і палёгка. І вось тады, абудзіўшыся адною шараю восеньскаю раніцаю, я зразумела, што гатовая да працы над перакладам «Дзённіка». Сядаючы за пісьмовы стол, убачыла на календары дату: 16 лістапада, дзень Маці Божай Вастрабрамскай, Маці Міласэрнасці… І з таго дня праца сапраўды пайшла, і перажывала я яе не як цяжар і абавязак, а як пастаянную Божую ласку, бо пры адной толькі думцы пра гэтую працу дзіўнае цяпло разлівалася ўнутры. Зразумела, былі й цяжкасці, былі такія складаныя месцы ў тэксце, над якімі шмат даводзілася думаць, разважаць, кансультавацца з духоўнымі асобамі і з калегамі ў выдавецтве, шмат маліцца і проста размаўляць з сястрою Фаўстынаю. Я пастаянна адчувала яе жывую прысутнасць, і гэта дапамагала і падтрымлівала больш за ўсё…

А яшчэ — дапамагалі выезды ў Вільню, якая была асаблівым месцам у апостальскай місіі сястры Фаўстыны. Тут яна пражыла тры гады ў кляштары на Антокалі, тут Езус прадыктаваў ёй Вяночак і прасіў аб устанаўленні свята Божай Міласэрнасці, тут яна ўпершыню сустрэла свайго духоўнага кіраўніка — кс. Міхала Сапоцьку. У Вільні ў 1934 г. пад яе кіраўніцтвам мастак Яўген Казіміроўскі намаляваў абраз Езуса Міласэрнага, які ў 1935 годзе быў упершыню выстаўлены для публічнага ўшанавання ў Вострай Браме. Гэта тады с. Фаўстына ўбачыла ў надвіленскім небе вялікі крыж, які накрэсліў рукою Езус, благаслаўляючы гэты горад.

Вільня, блізкая майму сэрцу з маленства, цяпер набліжала мне асобу сястры Фаўстыны. Падымаючыся ў Вастрабрамскую капліцу па стромых, выслізганых каленьмі сходках, я думала пра тое, што калісьці па іх узыходзіла сюды с. Фаўстына, каб памаліцца перад цудадзейным абразом Маці Божай, і яе светлыя вочы ўзіраліся ў тое ж самае міласэрнае Аблічча.

А на старажытным Антокалі, на цяперашняй вуліцы Грыбо, цудам захаваўся адзіны дамок ад былога кляштара Фаўстынінай кангрэгацыі. Там ёсць магчымасць памаліцца каля яе рэліквій, ёсць яе мемарыяльны пакой, а ў ім — дзве печкі-кафлянкі, якія яе памятаюць, частка сцяны, тагачасныя дзверы і ложак. За гэтым домам — высокі пагорак, той, на які, напэўна, глядзела с. Фаўстына, працуючы ў агародзе і ў садзе, даглядаючы ружы, якія яна тут навучылася разводзіць. Нездарма, калі на кухні адцэджвала бульбу і з цяжкасцю падымала вялізны рондаль, аднойчы ў ім, пад накрыўкаю, убачыла пукі чырвоных ружаў… Гэтыя, здавалася б, драбнічкі яе біяграфіі, яе зямнога жыцця, дапамагалі лепш зразумець яе духоўныя перажыванні і «сустрэчы яе душы з Богам», якія яна так узнёсла і прыгожа апісала ў сваім «Дзённіку»…

Калі нядаўна ў адным інтэрв’ю мяне запыталі: «А што Вам асабіста даў пераклад „Дзённіка“ святой Фаўстыны?», я адказала: даў сілы жыць далей, бо праца над ім распачалася якраз тады, калі здавалася, што ўсё ў маім жыцці закончылася. Дзякуючы с. Фаўстыне я адчула паэзію веры, раней нязведаную і ніколі датуль неадчутую. Я не раз за час працы перажыла радасць здзіўлення і захаплення Асобаю аўтаркі «Дзённіка», зноў і зноў здзіўляючыся, адкуль у гэтым кволым дзяўчаці было гэтулькі мудрасці й мужнасці, разважнасці і ўзнёсласці, даверу і веры, адкуль у яе былі такія веды, якім і тэолагі могуць пазайздросціць.

Першае беларускамоўнае выданне «Дзённіка». Выдавецтва «Pro Christo», 2014 г.

Пераклад даў мне шчасце сумоўя з адною з самых пакорных святых нашага часу і праз яе — мажлівасць хоць крыху зразумець сутнасць пакоры: хрысціянскай цноты, такой нямілай сучаснаму свету. Бо хто сёння вось так адразу асмеліцца сказаць Пану Богу: «Я гатовая да кожнага праяўлення Тваёй волі» (Дз., 439)? Сёння, калі свет робіць стаўку на маладосць, сілу, упэўненасць, паспяховасць, Фаўстына кажа нам, якую сілу ў вачах Пана Бога маюць слабасць і поўны давер Божай міласэрнасці: такая «Божая ласка дадзена мне толькі таму, што я была самаю слабою сярод людзей…» (Дз., 1099).

Гэтая праца дапамагла мне наблізіцца да зразумення сэнсу любові і паверыць, што «сутнасць любові — гэта ахвяра» і што «толькі любоў мае вартасць» (Дз., 990), а «Міласэрнасць — гэта квет любові» (Дз., 657). І наталіць сваё сэрца словамі гэтай любові, так шчодра рассыпанымі ў тэксце, які гучыць бясконцым і ўзнёслым гімнам нашаму Збаўцу і Яго бязмежнай міласэрнасці. «О, якія цудоўныя гімны, што льюцца з церпячай душы, — піша сястра Фаўстына. — Усё неба захапляецца такою душою — асабліва, калі яна пазначана Богам. Яна спявае Яму свае тужлівыя трэны. Яе прыгажосць велічная, бо сыходзіць ад Бога. Яна ідзе праз пустыню жыцця, зраненая Божаю любоўю. Яна толькі адною нагою кранаецца зямлі» (Дз., 114).

Тэкст «Дзённіка» вельмі часта змушаў мяне задумвацца над самымі рознымі рэчамі, на якія я раней так рэдка зважала. Напрыклад, над каштоўнасцю маўчання. Я адкрывала для сябе, што «маўчанне — гэта такая магутная мова», якая «дасягае трону Бога жывога…» (Дз., 888), што «маўчанне — гэта меч у духоўнай барацьбе <…>, а маўклівая душа моцная», бо «яна амаль заўсёды жыве пад натхненнем Духа Святога…» (Дз., 477). Або вось такая радыкальная і вельмі трапная заўвага: «Бог не кантактуе з балбатліваю душою, якая, быццам труцень у вуллі, шмат брынчыць, але пры гэтым не вырабляе мёду. <…> У ёй няма ані грунтоўных цнотаў, ані блізкасці з Богам» (Дз., 118).

Не магу абмінуць яшчэ аднаго адкрыцця, пасля якога паспакайнела мая вечна незадаволеная сабою душа, зразумеўшы нарэшце, што Бог узнагароджвае нас «не за поспех у справах, а за шчырую волю і прыкладзеныя намаганні…» (Дз., 952) і што «…раздражнёнасць і прыгнечанасць — гэта плод <…> самалюбства». Я ведаю, як нялёгка бывае пазбаўляцца ад такіх «пладоў».

Колькі ж разоў на старонках «Дзённіка» Хрыстус кажа с. Фаўстыне: «Не бойся!», а праз яе кажа кожнаму з нас: «Нічога не бойся. Я заўсёды з табою» (Дз., 629), і зрывае тым самым з душы путы страху, якія так часта яе звязваюць, паралізуючы волю, сеючы смутак і роспач, праганяючы радасць і дазваляючы дзейнічаць злому, бо страх — гэта ягоная зброя. Я сама гэта перажыла напоўніцу, і толькі прайшоўшы Фаўстыніну школу, навучылася чуць гэтыя словы Езуса: «Нічога не бойся…»

Падчас перакладу не раз прыходзілі ачышчальныя слёзы, калі, чытаючы і пераствараючы Фаўстыніну споведзь на родную мову, я плакала над сваёю ўласнаю мізэрнасцю, бачачы яе, як ніколі, выразна, і над жорсткасцю свету, у якім жыла Фаўстына, і ў якім жывем мы цяпер, а потым знаходзіла на гэтых святых старонках словы суцяшэння, бо заўсёды, ва ўсе часы «Праўда ходзіць у цярновым вянку», а «цярплівасць у цяжкасцях дае сілу душы». І хоць «стварэнні пакінуць чалавека ў цярпенні, Ты, Пане, заўсёды верны…» (Дз., 1508), а таму — Sursum corda! (Угору сэрцы!).

Дазволю сабе прывесці адну са сваіх нататак, якія рабіла ў той час. «3 лютага 2013 г. Раніца. Сёння ўстала а 6-й гадзіне, перакладаю „Дзённік“ і не магу стрымаць слёз: с. Фаўстына піша, як да кляштарнай брамы прыйшоў Езус у абліччы ўбогага юнака — змарнелага, абарванага, босага і прасіў у яе паесці чаго-небудзь гарачага. (Сястра Фаўстына нейкі час служыла ў кляштары брамніцаю.) Потым, калі яна Яго накарміла, дзякаваў ёй і казаў (падчас візіі), што чуў пра гэтую яе міласэрнасць ад убогіх людзей і прыйшоў, «каб скаштаваць» яе «плод». Якімі ж нам трэба быць чуйнымі да тых, хто просіць нас аб чым-небудзь, каб пасля таксама пачуць: «Я быў галодны, і вы далі мне есці…» (Мц 25, 35).

Езус патрабаваў ад сястры Фаўстыны не толькі абвяшчаць Божую міласэрнасць, быць яе апосталкаю, але і рабіць учынкі міласэрнасці, якія павінны сыходзіць з любові да Яго: «Ты павінна заўсёды і ўсюды праяўляць міласэрнасць да бліжніх, ты не можаш ад гэтага ані ўхіліцца, ані адмовіцца, ані адрачыся. Я даю табе тры спосабы ажыццяўлення міласэрнасці ў адносінах да бліжніх: першы — учынак, другі — слова, трэці — малітва; у гэтых трох ступенях заключаецца ўся паўната міласэрнасці, якая з’яўляецца неаспрэчным доказам любові да Мяне. Такім чынам душа праслаўляе Маю міласэрнасць і ўшаноўвае» (Дз., 742). Вось наказ нашага Збаўцы таксама і для кожнага з нас, асабліва ў гэты Год ласкі, які мы цяпер перажываем…

Я закончыла пераклад «Дзённіка» 6 красавіка 2013 года, напярэдадні свята Божай Міласэрнасці. Памятаю, як дзякавала Богу за ласку гэтай святой працы, а таксама сястры Фаўстыне і св. Яну Паўлу ІІ, да якога малілася падчас перакладу, і словы якога хочацца прыгадаць напрыканцы гэтага свайго сведчання-ўспаміну: «У міласэрнасці чалавек знойдзе шчасце, а свет — супакой».