УЗЫХОД НА ГАРУ КАРМЭЛЬ

Працяг. Пачатак у № 1 (75)/2016.

КНIГА ПЕРШАЯ
ДЗЕЙСНАЯ НОЧ ПАЧУЦЦЯЎ

У якой гаворыцца, што такое «цёмная ноч» i чаму неабходна прайсцi праз яе, каб дасягнуць злучэння з Богам. У прыватнасцi, гаворка будзе iсцi пра «цёмную ноч пачуццяў» i жаданняў, пра шкоду, якую яны могуць нанесцi душы.

Раздзел 1
У якім прапануецца 1-я страфа песнi, дзе тлумачыцца рознiца
памiж дзвюма ночамi, праз якiя павiнны прайсцi духоўныя душы,
у адпаведнасцi з дзвюма часткамi чалавечай прыроды: нiжняй i вышэйшай,
i пра гэта гаворыцца ў наступнай страфе песнi:

У тую цёмную ноч,
з тугою, каханнем распаленая,
о мой шчаслiвы лёс!
Я выйшла незаўважаная,
калі ўжо спачываў мой дом.

1. У гэтай першай страфе песнi душа апявае благаслаўлёнае шанцаванне, калi яна, выйшаўшы з сябе, пазбавiлася ўсiх вонкавых рэчаў, усiх жаданняў, усiх недасканаласцяў, якiя мае пачуццёвая частка чалавека, калi не падпарадкоўваецца розуму. I каб лепей зразумець гэта, неабходна ведаць, што для таго, каб душа дасягнула стану дасканаласцi, яна звычайна павiнна прайсцi праз два віды цемры, якiя духоўныя людзi называюць ачышчэннямi душы. Тут мы называем iх ночамі, бо душа , як і ў адной гэтак i ў другой, крочыць, нібы ў начной цемры.

2. Першая ноч, цi ачышчэнне, датычыць пачуццёвай часткi душы, пра якую гаворыцца ў цытаванай страфе песнi i пра якую будзе iсцi гаворка ў першай частцы гэтай кнiгi. Другая ж ноч датычыць духоўнай часткi душы, i пра яе — другая страфа, дзе гаворыцца пра актыўнае дзеянне душы: пра гэта — другая i трэцяя частка кнiгi. Пра пасiўнае дзеянне душы будзе гаварыцца ў чацвёртай частцы.

3. Праз першую ноч павiнны прайсцi пачаткоўцы, калi Бог пачынае ўводзiць iх у кантэмпляцыйны стан, у якiм удзельнiчае дух, пра што мы пагаворым далей. Праз другую ноч, цi ачышчэнне, праходзяць дасведчаныя, якіх Бог уводзiць туды для таго, каб яны перайшлi ў стан злучэння з Богам. Гэтая ноч самая цёмная i змрочная, у ёй адбываецца самае жахлiвае ачышчэнне. Пра гэта — таксама далей.

ТЛУМАЧЭННЕ СТРАФЫ

4. У гэтай страфе з песнi душа гаворыць пра тое, як яна, паклiканая Богам, — у любовi да Яго i запаленая Ягонай любоўю, выйшла ў цёмную ноч, пазбаўленая i ачышчаная ад усiх пачуццёвых жаданняў вонкавых рэчаў свету i таго, што так падабаецца целу, а таксама ад усiх упадабанняў волi. Усё гэта адбываецца праз ачышчэнне пачуццяў, i таму гаворыцца, што дом яе ўжо спачываў, што мае на ўвазе пачуццёвую частку: супакоеныя i спачылыя жаданнi ў душы i для душы, бо яны яе больш не турбуюць. I сапраўды, нельга вызвалiцца ад перажыванняў i болю, выклiканымi жаданнямi, пакуль яны не супакояцца i спачнуць. I таму ў страфе гаворыцца: «О мой шчаслівы лёс!» — бо душа змагла выйсцi незаўважаная. Нiводнае жаданне цела i нiякае iншае ўжо не змагло ёй перашкодзiць. I, больш за тое, яна гаворыць: «о мой шчаслівы лёс!», бо яна выйшла ў ноч, таму што Бог пазбавiў яе ад усiх гэтых недасканалых схiльнасцяў, i гэтае пазбаўленне i з’яўляецца для яе ноччу.

5. I гэта сапраўды «шчаслiвы лёс!», бо сам Бог увёў яе ў гэтую ноч, крынiцу ўсялякага дабра: сама яна не здолела б увайсцi ў яе, таму што чалавек не здольны спустошыць сам сябе ад усiх сваiх жаданняў, каб дайсцi да Бога.

6. У гэтым, урэшце, i заключаецца сэнс страфы. I мне, паводле майго намеру, застаецца толькі пачаць тлумачыць гэта больш падрабязна, радок за радком. Як я ўжо згадаў у Пралогу, я буду разглядаць усе строфы песнi такiм самым чынам: спачатку страфу цалкам, а пасля — кожны радок паасобку.

Раздзел 2
Дзе тлумачыцца сутнасць цёмнай ночы,
праз якую душа праходзiць для таго,
каб дасягнуць злучэння з Богам,
тлумачацца яе прычыны.

У тую цёмную ноч…

1. Мы можам вызначыць тры прычыны, па якіх гэты пераход душы да злучэння з Богам называецца ноччу. Першая датычыць зыходнага пункту, калi душа выходзiць у ноч. Каб прайсцi праз яе, душа павiнна пазбавiцца i адмовiцца ад жадання ўсiх належных ёй рэчаў гэтага свету. I гэтае пазбаўленне i адмаўленне падобныя да ночы для ўсiх пачуццяў чалавека. Другая прычына мае на ўвазе сродак, цi шлях, якiм душа павiнна прайсцi для таго, каб дасягнуць злучэння. Гэта шлях веры. Вера таксама цёмная для нашага разумення, цёмная, як ноч. I трэцяя прычына датычыць канцовага пункту — пункту прыбыцця душы — гэта значыць Бога. Ён нi больш нi менш, як цёмная ноч для душы ў гэтым жыццi. Гэтыя тры ночы павiнны прайсцi праз душу, цi лепей душа павiнна прайсцi праз iх, каб дасягнуць святога злучэння з Богам.

2. У Кнiзе Тобiя (6, 18–22) гэтыя тры віды ночы прадстаўлены алегарычна як тры ночы, якiя анёл спаслаў Тобiю для таго, каб прайсцi іх перад тым, як злучыцца ў адно са сваёю жонкаю. У першую ноч анёлам было загадана Тобiю спалiць у агнi сэрца рыбы — сiмвал чалавечага сэрца, прывязанага да рэчаў свету. Каб распачаць свой шлях да Бога, неабходна спалiць у агнi Божай любовi сваё сэрца для яго ачышчэння ад усяго створанага. Праз гэтае ачышчэнне выганяецца злы дух, якi пануе над душою праз прывязанасць да рэчаў цялесных i прамінальных.

3. У другую ноч Тобiю было абвешчана, што ён будзе дапушчаны да сумоўя са святымi патрыярхамi, айцамi веры. Гэта значыць, што, прайшоўшы праз першую ноч i пазбавiўшыся ўсiх пачуццёвых прадметаў, душа ўваходзiць у другую ноч, дзе застаецца сам-насам з вераю. Гэта не выключае любоў (як будзе растлумачана далей), але душа пазбаўляецца ўсiх iнтэлектуальных навiнаў, i пачуццi ўжо не пануюць над ёю.

4. У трэцюю ноч анёл сказаў Тобiю, што ён атрымае благаслаўленне, якiм ёсць Бог. Падчас другой ночы — ночы веры, Бог яднаецца з душою такiм iнтымным i таямнiчым чынам, што ў ёй нараджаецца трэцяя ноч, бо зносiны з Богам становяцца ўсё больш цьмянымi i незразумелымi. Гэта мы растлумачым далей. Калi ж мiнае трэцяя ноч, якая праходзiць у сталых зносiнах з Богам у духу i характарызуецца вялiкаю цемраю душы, настае злучэнне з жонкаю — Мудрасцю Божаю. Пра гэта анёл сказаў Тобiю: калi прамiне трэцяя ноч, ён злучыцца са сваёю жонкаю ў боязi Божай. I калi боязь Бога — дасканалая, дасканалаю ёсць любоў, бо душа перайначваецца гэтай любоўю Бога.

5. Гэтыя тры віды ночы па сутнасцi з’яўляюцца адной ноччу, якая мае тры часткi, як ноч у прыродзе. Таму што першая ноч пачуццяў падобная да таго, калi настае ноч, якая ахiнае ўсе рэчы, i яны знiкаюць з нашага бачання. Другая частка, цi другая ноч веры, падобная да поўначы, абсалютна змрочнай. I трэцяя ноч Бога падобная да свiтанку перад тым як з’явiцца дзённае святло. Каб лепей зразумець, пра што iдзе гаворка, пачну тлумачыць паасобку кожную з азначаных характарыстык.

Раздзел 3
У якім гаворыцца пра першую
ўмову гэтай ночы,
гэта значыць пра тое,
як пазбавiцца жадання ўсiх рэчаў,
i пра тое, чаму гэта называецца ноччу.

1. Мы называем тут ноччу тое, што адбываецца з жаданнем усiх рэчаў, калi страчваецца іх смак. Паколькi ноч — гэта не што iншае, як пазбаўленне святла, бо страчваецца бачнасць усiх прадметаў i здольнасць бачыць застаецца ў цемры без выяваў, тое ж самае можна сказаць пра ўмярцвенне жаданняў, падобнае да душэўнай ночы, бо, калi душа пазбаўляецца смаку ўсiх рэчаў, яна застаецца ў цемры без нiчога. Падобна да таго як здольнасць бачыць праз святло i пры святле сiлкуецца i наталяецца прадметамi, бо iх бачыць, а без святла губляе iх, таксама i душа праз свае жаданнi сiлкуецца i наталяецца ўсiмi рэчамi, бо здольнасцi душы знаходзяць у iх смак. У той момант, калi гэты смак губляецца, цi лепей сказаць, калi ён знiшчаецца, душа перастае сiлкавацца i наталяцца смакам рэчаў i таму паводле сваiх жаданняў застаецца ў цемры i ў пустаце.

2. Магу прывесцi прыклад кожнай асобнай здольнасцi. Калi жаданне душы пазбаўляецца ўсяго таго, што можна смакаваць праз слых, яна застаецца ў цемры i ў пустаце. Тое ж адбываецца i з бачаннем рэчаў, калi зрок страчвае ўпадабанне ў рэчах, якiя бачыць, і тады душа застаецца ў цемры i ў пустаце. Пазбаўляючыся ўсяго прыемнага, што ёсць у пахах, якiя душа можа смакаваць праз нюх, яна застаецца ў цемры i ў пустаце. I, адмаўляючыся ад усiх прысмакаў, якiя могуць задаволiць нёба, душа таксама застаецца ў цемры i без нiчога. I, нарэшце, калi душа знiшчае для сябе ўсе задавальненнi i прыемнасцi, якiя можа атрымаць праз дотыкі, яна таксама застаецца ў цемры i ў пустаце. I таму мы можам сцвярджаць, што душа, якая адмовiлася i аддалiла ад сябе ўсё, што маглi смакаваць яе жаданнi, знаходзiцца ў цемры, як у начы, бо яна абсалютна спустошаная.

3. Прычына гэтага, як лічаць фiлосафы, у тым, што душа ў той момант, калi Бог удыхае яе ў цела, нібы чыстая i гладкая дошка, на якой пакуль што няма анiякай выявы. Па сваёй прыродзе яна нiчога не можа атрымаць звонку інакш як толькi праз пачуццi. I вось душа знаходзiцца ў целе, нiбы ў змрочнай вязнiцы, а той, хто знаходзiцца ў вязнiцы, не ведае нiчога iншага, апрача таго, што дасягае яго праз вокны гэтай вязнiцы. Гэтаксама i душа стасуецца з вонкавым светам праз пачуццi, якiя падобныя да вокнаў вязнiцы, бо па сваёй прыродзе душа не мае iншага шляху зносiнаў як толькi праз пачуццi.

4. I таму можна сказаць, што душа застаецца ў цемры i ў пустэчы, калi яна адмаўляецца і пазбаўляецца ўсяго таго, што можа атрымаць праз пачуццi. Як было сказана, душа па сваёй прыродзе не можа атрымаць нiчога з iншых крынiцаў інакш як толькi праз пачуцці. I нават калi на самай справе душа працягвае чуць, бачыць, нюхаць, смакаваць i адчуваць, яна ўсё ж перастае звяртаць на гэта ўвагу, яна пазбаўляецца i адмаўляецца ад усяго, што прапаноўваюць ёй пачуццi, i гэтыя рэчы больш яе не напаўняюць і не турбуюць. Яна нiбыта не чуе, нiбыта не бачыць i г.д. — падобная да таго, хто, заплюшчыўшы вочы, спазнае цемру, нiбыта сляпы, якi не мае здольнасцi бачыць. Так, дарэчы, казаў Давiд: «Pauper sum ego, et in laboribus a iuventute mea», што азначае: «Убогi я i працую з самага юнацтва» (Пс 87, 16)*. Ён называе сябе ўбогiм (нават калi зразумела, што ён быў заможным), бо не засяроджваў на багаццi сваю волю, i таму быў сапраўды ўбогiм. I, наадварот, калi б ён быў убогiм, але ягоная воля iмкнулася да багацця, дык ён i не быў бы сапраўдным бедняком, бо ягоная душа была б багатаю, перапоўненаю жаданнямi. I таму мы называем аголенасць — ноччу для душы. Гэта не значыць, што мы гаворым пра недахоп рэчаў. Нястача рэчаў не агаляе душу, калi яна iх прагне. Мы гаворым аголенасць душы, калi душа аголеная i пазбаўленая смакавання рэчаў i iх прагнення, яна вольная ад iх i яна пустая, бо пазбаўленая гэтых жаданняў, нават калі валодае рэчамi. Рэчы гэтага свету ўжо не займаюць такую душу, i яны ёй не шкодзяць, таму што яна не ўваходзiць у iх нi сваёю ўнутранаю воляю, нi сваiмi ўнутранымi жаданнямi.

5. Гэта першы від ночы, як пасля мы растлумачым, уласцiвы душы паводле яе пачуццёвай часткi. Гэтая ноч адна з дзвюх, праз якiя павiнна прайсцi душа, каб дасягнуць злучэння з Богам.

I зараз апавяду, чаму карысна для душы выйсцi ў гэтую цёмную ноч пачуццяў, каб рушыць насустрач паяднанню з Богам.

Раздзел 4
У якім гаворыцца, наколькi карысна для душы
па-сапраўднаму прайсцi праз «цёмную ноч пачуццяў» —
гэта значыць праз умярцвенне жаданняў,
каб рушыць да злучэння з Богам.

1. Каб дасягнуць злучэння з Богам, неабходна, каб душа прайшла праз цёмную ноч умярцвення жаданняў i адмаўлення ад смакававання ўсiх рэчаў, таму што ўсе прывязанасцi да створаных рэчаў перад аблiччам Бога з’яўляюцца непрагляднаю цемраю. I пакуль душа, заблытаная ў iх, нiчога не робiць, каб ад iх вызвалiцца, простае i чыстае святло Бога нiколi не зможа асвяцiць яе i запанаваць у ёй, бо, як сцвярджае святы Ян, святло i цемра не могуць iснаваць разам: «tenebrae eam non comprehenderunt» (Ян 1, 5), гэта значыць, што цемра не можа суiснаваць са святлом.

2. I прычына палягае ў тым, што дзве супярэчнасцi, як вучыць нас фiласофiя, не могуць суiснаваць у адным i тым жа суб’екце. Вось чаму цемра, гэта значыць прывязанасць да рэчаў створаных, i святло, гэта значыць Бог, супярэчныя, i няма нiчога падобнага i суадноснага памiж iмi. У пасланні да Карынцянаў святы Павел вучыць нас: «Quae conventio lucis ad tenebras?», гэта значыць: «Што агульнага памiж святлом i цемрай?» (2 Кар 6, 14). Адсюль вынiкае, што ў душу не можа пранiкнуць Божае святло, калi спачатку яна не пазбавiцца ўсiх сваiх прывязанасцяў.

3. I каб лепей растлумачыць ужо сказанае, неабходна ўзгадаць, што замiлаванне i прывязанасць душы да стварэнняў прыраўноўвае яе саму да стварэнняў. Чым большае яе замiлаванне імі, тым больш яна стаецца падобнаю i роўнаю iм, бо любоў прыпадабняе таго, хто любiць, да таго, каго любяць. Пра гэта гаварыў Давiд, звяртаючыся да тых, хто пакланяецца iдалам: «Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis». — «Падобны да iх тыя, хто аддае iм свае сэрцы» (Пс 113, 8). Вось чаму той, хто любiць стварэннi, апускаецца да iх узроўню, а можа нават i яшчэ нiжэй, бо любоў не толькi ўпадабняе, але i падпарадкоўвае таго, хто любiць, улюбёнай асобе цi рэчы. Вось чаму, калi душа нешта любiць, яна становiцца няздольнаю да чыстага злучэння з Богам i да перамянення ў Ім , бо нiзасць створаных рэчаў нявартая Божых вяршыняў. Такiм чынам, цемра нявартая атрымаць святло, бо ўсе рэчы, зямныя i нябесныя, у параўнанні з Богам — нiшто, як гаворыць Ерамiя наступнымi словамi: «Aspexi terram, et ecce vacua erat et nihil; et caelos , et non erat lux in eis». «Я ўзглянуў на зямлю, i вось яна — пустая, i няма нiчога, узглянуў на неба i пабачыў — няма святла» (пар. Ер 4, 23). Сцвярджэнне прарока, што ён пабачыў пустую зямлю, азначае, што ўсе зямныя стварэннi — гэта нiшто, i сама зямля — таксама нiшто. I калi ён гаворыць пра неба i не бачыць святла на iм, гэта значыць, што ўсе свяцiлы нябесныя — нiшто ў параўнаннi з Богам, i ўсе яны — проста цемра. Такiм чынам, мы можам сцвярджаць, што калi ўсе стварэннi — гэта нiшто, дык прывязанасць душы да iх робiць яе меншаю за нiшто, бо робіць немагчымым яе пераўтварэнне ў Богу, гэтаксама як цемра — гэта нiшто, i меншая за нiшто, бо пазбаўляе нас святла. Як нехта, агорнуты змрокам, не можа зразумець, што такое святло, гэтаксама душа не зможа зразумець Бога, калi яна прывязаная да створаных рэчаў. I пакуль яна не ачысцiцца, яна не зможа нi пераўтварыцца ў чысцiнi любовi, нi асвяцiць свой зрок: нi тут на зямлi, нi там на небе. I каб гэта было больш зразумела, я растлумачу гэта больш падрабязна.

4. Усё быццё стварэнняў, калi яго параўнаць з бязмежным быццём Бога, — гэта нiшто, i вось чаму душа, калi яна прывязваецца да стварэння, у вачах Божых — нiшто, больш за тое, яна — меншая за нiшто, бо, як было сказана раней, любоў мае гэтакую ўласцiвасць станавiцца падобнаю да таго, каго любiць, яна нават прынiжаецца ў стасунках з тым, каго любiць. Вось чаму, паколькi тое, чаго няма, не можа быць адначасова тым, што ёсць, гэтак i душа, якой няма, не можа паяднацца з бязмежным быццём Бога. I зараз я падрабязна растлумачу гэта з дапамогаю некаторых прыкладаў:

а) Уся прыгажосць стварэнняў — найвышэйшая брыдкасць у параўнаннi з бязмежнай прыгажосцю Бога. Як сцвярджае Саламон у «Прыпавесцях»: «Fallax gratia, et vana est pulchritudo». «Уводзiць у зман прыгажосць, i марная ёсць прыгажосць» (Прып 31, 30). Гэтаксама душа, прывязаная да прыгажосцi стварэння, у вачах Бога ёсць найвялiкшаю брыдкасцю. I не можа гэта брыдкая душа пераўтварыцца ў прыгажосць, якой ёсць Бог, таму што брыдкасць не можа дасягнуць прыгажосцi.

б) Любая ласкавасць i добразычлiвасць стварэнняў у параўнаннi з ласкаю i добразычлiвасцю Божаю з’яўляюцца найвышэйшаю грубасцю i незычлiвасцю. Душа таго, хто прагне атрымаць ласкавасць i добразычлiвасць ад стварэнняў, стаецца грубаю i незычлiваю да Бога, бо яна няздольная атрымаць благаслаўленне i прыгажосць Бога. А той, хто пазбаўлены нястворанай ласкi Божай, iснуе жахлiва далёка ад Яго добразычлiвасцi.

в) Любое дабро, якое можна сустрэць у зямных стварэннях, у параўнаннi з бязмежным дабром Стварыцеля можна назваць благім, таму што няма нiчога добрага па-за Богам (Лк 18, 19). Вось чаму, калi душа прывязваецца да зямнога дабра i добрых рэчаў, перад аблiччам Пана яна поўная найвялiкшага зла. I, такiм чынам, яна нiколi не зможа дасягнуць злучэння з Богам — бязмежным дабром, гэтаксама як благое нiколi не можа пагадзiцца з добрым.

г) Уся мудрасць свету i ўсялякая здольнасць чалавечая, параўнаная з бязмежнай мудрасцю Божай, будуць яўным i найвышэйшым глупствам, паводле таго, што пiша святы Павел у пасланні да Карынцянаў: «Sapientia enim hujus mundi, stultitia est apud Deum». «Мудрасць свету гэтага ёсць неразумнасць перад Богам» (1 Кар 3, 19).

5. Вось чаму ўсялякая душа, якая больш давярае ведам i сваёй уласнай здольнасцi дасягнуць Божай мудрасцi, з’яўляецца ў найвышэйшай ступенi неразумнаю перад аблiччам Бога i застанецца далёка ў баку ад яе, бо неразумнасць не ведае, што такое мудрасць. Як гаворыць святы Павел, перад Богам чалавечая мудрасць — глупства. А тыя, хто вераць, што ведаюць нешта, на самай справе перад Богам — дурнi. Пра iх гаворыць Апостал, калi звяртаецца да Рымлянаў: «Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt», гэта значыць: «Называючы сябе мудрымі, здурнелi» (Рым 1, 22), i толькi тыя маюць Божую мудрасць, хто, як неразумныя дзецi, не звяртаючы ўвагi на свае веды, служаць Богу ў любовi. Менавiта пра такую мудрасць пiша святы Павел у пасланні да Карынцянаў: «Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat ut sit sapiens. Sapientia enim hujus mundi, stultitia est apud Deum», што значыць: «Калі хто з вас думае быць мудрым у веку гэтым, той хай будзе неразумны, каб быць мудрым. Бо мудрасць свету гэтага ёсць неразумнасць перад Богам» (1 Кар 3, 18–19). Такiм чынам, дзеля таго, каб паяднацца з мудрасцю Божаю, душа павiнна iмкнуцца да таго, каб не ведаць, замест таго, каб ведаць.

6. д) Любое панаванне i свабода свету, параўнаныя са свабодаю i панаваннем Божага духа, больш падобныя да найвышэйшага ўцiску i страху нявольнiцтва. Вось чаму душа, улюбёная ў гонар, у пасады i падобнае да гэтага, прагная свабоды для сваiх жаданняў, перад аблiччам Бога не можа быць Ягонаю вольнаю дачкою, але ёсць нявольнiцаю i вязнем, бо не захацела здзейснiць у сабе святое вучэнне, якое гаворыць: той, хто хоча ўзвысiцца, няхай станецца малым, i той, хто хоча быць малым, няхай будзе вялiкiм (Лк 22, 26). Таму душа не зможа дасягнуць сапраўднай свабоды духа ў паяднаннi з Богам, бо нявольнiцтва нiякiм чынам не можа ўдзельнiчаць у свабодзе, якая, у сваю чаргу, не можа знайсцi сабе месца ў сэрцы нявольнiка чалавечых прывязанасцяў. Свабода можа пасялiцца толькi ў сэрцы вольным, бо гэтае сэрца — сэрца сына. З гэтай нагоды Сара папрасiла Абрагама, свайго мужа, каб ён выгнаў нявольнiцу з яе сынам, сцвярджаючы, што сын нявольнiцы не можа ўдзельнiчаць у спадчыне з сынам свабоднай (Быц 21, 10).

7. е) Усе асалоды i прыемнасцi, якiя воля атрымлiвае ад створаных рэчаў, у параўнаннi з асалодаю, якой ёсць Бог, з’яўляюцца вялiкiм болем, пакутаю i горыччу, i той, хто аддае сваё сэрца гэтаму, перад аблiччам Бога варты найвялiкшага болю, пакуты i горычы. Ён нiколi не зможа дайсцi да асалоды абдымкаў злучэння з Богам i варты будзе толькi болю i горычы.

8. ж) Усё багацце i слава стварэння ў параўнаннi з багаццем, якiм ёсць Бог, з’яўляюцца найвялiкшым убоствам i нiкчэмнасцю. I таму душа, улюбёная ў сваё ўласнае зямное багацце, ёсць у найвышэйшай ступенi ўбогаю i нiкчэмнаю перад аблiччам Бога. I таму яна не зможа дасягнуць багацця i хвалы, якiя з’яўляюцца станам перамянення ў Богу: настолькi стан убоства i нiкчэмнасцi далёкі ад стану заможнасцi i славы. I вось чаму, адчуваючы боль за тых, хто самi сябе робяць брыдкiмi, нiзкiмi, нiкчэмнымi i ўбогiмi, бо ўлюбёныя ў тое, што яны лiчаць заможным i прыгожым у гэтым свеце, звяртаецца да iх Божая мудрасць у Кнiзе Прыпавесцяў наступнымi словамi: «O viri, ad vos clamito, et vox mea ad filios hominum. Intelligite, parvuli, astutiam, et insipientes, animadvertite. Audite, quoniam de rebus magnis locutura sum»; i далей гаворыцца: «Mecum sunt divitiae et gloria, opes superbae et justitia. Melior est enim fructus meus auro et lapide pretioso, et genimina me argento electo. In viis justitiae ambulo, in medio semitarum judicii, ut ditem diligentes me, et thesauros eorum repleam». — «Да вас, людзі, даклікаюся я, і да сыноў чалавечых мой голас! Навучыцеся, дзецi малыя, добрай разумнасці, зразумейце вы хiтрасць, бязглуздыя. Бо ісціну вымавіць язык мой, а бязбожнасць — гідота для вуснаў маіх; усе словы вуснаў маіх слушныя; няма ў іх хітрыны і ашуканства; усе яны простыя разумнаму і справядлівыя тым, хто здабыў веды. <...> Багацце і слава са мною — скарб нятленны, і праўда; плады мае лепшыя за золата, і золата самага чыстага, і карысці ад мяне болей, чым ад чыстага срэбра. Я хаджу дарогаю праўды, сцежкамі правасуддзя, каб даць тым, хто мяне любіць, спадчыну дабра, і скарбніцы іхнія я напаўняю» (Прып 8, 4–8, 18–22).

У гэтых словах Божая мудрасць размаўляе з усiмi, хто аддаў сваё сэрца прывязанасцi да якойсьцi рэчы гэтага свету, як мы ўжо казалi. I называе iх малымi дзецьмi, бо яны становяцца падобнымi да рэчаў, якія любяць, а гэта i ёсць нiкчэмнасць. I таму яна iм гаворыць, каб яны навучылiся хiтрасцi i былi б уважлiвымi, бо яна гаворыць аб рэчах вялiкiх, а не малых, як яны, i што вялiкае багацце i хвала, якiя яны любяць, знаходзяцца не там, дзе яны думаюць, але там, дзе Яна — мудрасць, з Ёю i ў Ёй, там — сапраўднае багацце i справядлiвасць. I паколькi гэтым асобам падаецца, што багацце гэтага свету — найвышэйшае за ўсё, Мудрасць хоча, каб яны зразумелі, што Яе багацце лепшае за iхняе. I затым дадае, што плён, якi яны знойдуць у Ёй, — найдаражэйшы за золата i за каштоўныя камянi, бо тое, што Мудрасць народзiць у iх душах, лепей за чыстае срэбра, якое яны так любяць. Тут маюцца на ўвазе магчымыя ў гэтым жыццi прывязанасцi да любога роду рэчаў.

Пераклад з іспанскай мовы
Святланы Грэсвi.

Працяг будзе.

* У трактаце святога Яна ад Крыжа цытаты са Святога Пісання падаюцца на лацінскай мове. У беларускім тэксце яны пададзены ў перакладзе Святланы Грэсві.