БЕЛАРУСКІ СЛЕД СТАЛЕМА

Алэксандр Олэсь		Алесь Траяноўскі

Першым перакладчыкам Алэксандра Олэся (1878–1944) на беларускую мову быў Максім Багдановіч, які змясціў два вершы ўкраінскага паэта на старонках свайго цудоўнага «Вянка». А новыя пераклады з Олэся, падрыхтаваныя Алесем Траяноўскім, з’явіліся праз дзевяноста гадоў у кнізе «Імем няўмольным свабоды» (2002), прысвечанай творчасці паэтаў, імёны і творы якіх замоўчваліся ва ўкраінскай савецкай літаратуры.

«Пачатак яго літаратурнай дзейнасці, — сказана ў прадмове да гэтай публікацыі, — прыйшоўся на той час, калі яшчэ жылі і плённа працавалі Іван Франко, Леся Украінка, Міхайла Кацюбінскі, калі ў тагачаснай турме народаў — Расійскай імперыі, ужо наспявалі рэвалюцыйныя падзеі. Правадніком ідэяў свабоды і незалежнасці Украіны была нацыянальна свядомая інтэлігенцыя, у яе шэрагах знаходзіўся і Алэксандр Олэсь...”

Паэзія Олэся, прасякнутая нязломным народным духам, актульна гучыць і сёння, па-ранейшаму хвалюючы людскія сэрцы. Яскравым сведчаннем таму – гэтая нізка вершаў, пераствораных па-беларуску А. Траяноўскім.

Алесь Траяноўскі (1925–2005) – адметная постаць у нашай культуры. Нарадзіўся ён на Случчыне, у ваеннае ліхалецце змагаўся з фашыстамі ў складзе партызанскага атраду, быў цяжка паранены на фронце. У пасляваенныя гады, скончыўшы Маскоўскі гісторыка-архіўны інстытут, працаваў у рэдакцыі газеты «Звязда» і часопіса «Мастацтва Беларусі». Адначасова ён плённа займаўся перакладчыцкай дзейнасцю і выдаў дзве паэтычныя анталогіі, што ўвайшлі ў залаты фонд беларускай літаратуры.

У зборніку «Там, дзе Шпрэвя шуміць» (1969) прадстаўлена паэзія лужыцкіх сербаў — самага нешматлікага славянскага народа, які спрадвеку жыве на роднай зямлі ў межах сучаснай Нямеччыны. Алесь Траяноўскі шмат разоў гасцяваў у лужыцкіх сяброў, наладзіў з імі цесныя творчыя стасункі. У яго перакладзе ўбачылі свет дзіцячыя аповесці сербалужыцкіх пісьменнікаў Юрыя Брэзана «Чорны млын» (1984) і Кшэсцяна Краўца «Малька і сабака Люі» (1991). У сваю чаргу творы беларускіх паэтаў і празаікаў выходзілі ў Будзішыне — культурнай сталіцы лужычанаў. Максім Танк запісаў у сваім дзённіку 23.09. 1985 г.: «У „Голасе Радзімы“ цікавы артыкул А. Траяноўскага пра лужычан, пра іх культуру. Піша, што ў выдавецкіх планах іхняй „Домовіны“ мой зборнік казак. Ніколі не спадзяваўся, што мой „Бай“ завандруе аж на берагі Шпрэвы, да нашых лужыцкіх пабрацімаў...»

Яшчэ большы розгалас у свеце атрымала анталогія кашубскай паэзіі «За даляглядам край Сталемаў» (1980). Кашубы спрадвеку жывуць у Польшчы, на ўзбярэжжы Балтыйскага мора. Удзячная кашубская грамадскасць узнагародзіла перакладчыка найвышэйшай сваёй узнагародай – медалём Сталемаў. Сталемы, паводле легендаў — лагодныя працавітыя волаты, якія калісьці жылі на кашубскай зямлі. Напэўна, пан Алесь (так звярталася да яго Ларыса Геніюш, з якой ён шчыра сябраваў) быў іх нашчадкам, бо калісьці ягоны прадзед перасяліўся ў Беларусь з Польшчы.

У апошнія гады жыцця Алесь Траяноўскі часта прыходзіў у касцёл святых Алены і Сымона. У парафіі высока цанілі яго багаты літаратурны вопыт. І сімвалічна, што ён памёр не ў шпіталі, а на плябаніі Чырвонага касцёла, пакінуўшы пасля сябе беларускі след Сталема.

Уладзімір Ягоўдзік

Гл. таксама:
Алэксандр ОЛЭСЬ :: ВЕРШЫ ::