МІЖЧАССЕ

Ужо былі расстаўленыя дэкарацыі, і дубраўцы даўно адмовілі Ружанец, а ксёндз Юрак усё не ішоў. Гірык і Пятрок, адзін — у вобразе Хрыста, другі — рабіна, скурчыўшыся ад сцюжы (у сакрыстыі было зімна, як на дварэ), з надзеяй пазіралі то на дзверы, то на дзяўчат, што пад камандаю сястры Нікадэмы накрывалі стол для першай сцэны.

Ксёндз Юрак з’явіўся нечакана. Увайшоў пахмуры, са збялелым тварам, праз заднія дзверы, і адразу ж следам за ім у сакрыстыю ўваліліся двое паліцыянтаў. Адзін застаўся з артыстамі, другі прайшоў у залу, загадаў усім разыходзіцца. Затым падышоў да занавеса, рэзкім рухам сарваў яго з напятай упоперак сцэны драціны.

— Ну, па хатах!

Ксёндз Юрак падбег да яго, нешта ціха шапнуў на вуха.

— Нельга, маем загад. — Паліцыянт гаварыў гучна і вельмі злосна. — Надумаліся вы: рэлігійны сюжэт — па-тутэйшаму! Ксёндз дэкан незадаволены. І ў гміне таксама незадаволеныя. — Ён схапіў фанерыну з выяваю бэтлеемскай пячоры, прысланіў да сцяны. — Хто гэта маляваў?

— Гэты хлопчык. — Сястра Нікадэма паказала на Вітоліка. — Таленавіты, хоць і малы.

— А няго ж, таленавіты! — Паліцыянт насмешліва скрывіўся, балюча ўшчыкнуў Вітоліка за плячо.

Гірык кінуўся абараняць брата, але не паспеў. Зося стала між ім і паліцыянтам, прытуліла Гірыка да сябе.

— Ціха, ціха, дзяцёнак, — сказала і павяла сыноў на двор.

— Ну, як, нашпектакліліся? — Даўгалыгая Разлетунова постаць высунулася з-за сцяны плябаніі. — Чым займацца абы-чым, лепей быдла пасвілі б!

* * *

— Гірык, уставай, чуеш?

Ён расплюшчыў вочы: маці стаяла побач, тузала яго за плячо. З лепшага пакоя даносіліся мужчынскія галасы, раз-пораз прабіваўся паўз іх барытоністую гусціню сіплы жаночы. Вітолік, ужо апрануты, стаяў ля дзвярэй, еў яблык. Маладжавы мужчына ў вайсковым адзенні выйшаў з пакоя, пыхнуў на хаду папяросінай, прайшоў да стала.

— Попить бы чего, хозяюшка, — сказаў рэзка і паправіў пояс з пісталетам. — И поесть бы тоже не мешало.

— Малака, можа? Сала крыху ёсць, бульбы.

— Сало и бульбу давайте, а молоко — нет. — Мужчына адмоўна хітнуў галавой. — Лучше воды.

— Зараз, зараз, паночку, — замітусілася па кухні Зося. — Гірык, збегай да калодзежа па сцюдзёную.

Гірык апрануўся, счакаў, калі вайсковец зноў пойдзе ў пакой, каб не пытацца пры ім, што за чужыя ў хаце, падышоў да маткі.

— Што за людзі такія?

— Саветы, сынок, — сказала Зося і прыклала палец да вуснаў. — Глядзіце ж, паводзьце сябе як след.

Калі ён вярнуўся, чужыя і з імі бацька сядзелі ў кухні за сталом. Мужчыны, усе ў аднолькавай вопратцы і пры зброі, елі, жанчына штосьці пісала ў сшытку.

— А мальчиков как звать? — спытала і акінула па чарзе позіркам братоў.

— Гэта — Гірык, — падштурхнула наперад старэйшага Зося. — А той — Вітолік.

— Виталик, может?

— Вітолік. Вітольды па-нашаму.

— По-вашему меня не интересует. — Жанчына запытальна зірнула на маладжавага. — Как быть, товарищ Гайдулькин?

— Виталием запишите, — адказаў той.

— Хорошо… Виталий. А этого как? Ладно, пусть будет Гирьян. А вас саму как зовут?

— Зося я. Паня, калі ў гуморы, Зоф’яй завець.

— Звала, — паправіла жанчына. — Понимаете — зва-ла. Запишем вас Софьей.

— Добра, панечка.

Жанчына хацела штосьці яшчэ сказаць, але перадумала. І толькі калі мужчыны паелі і дружна паўставалі з-за стала, нахілілася да самага Зосінага вуха, павольна, па складах прамовіла:

— Панечку забудьте, дорогуша. — І з’едліва дадала: — Если следом за ней в дальнюю дорогу не желаете. Так-то, товарищ Соня. Завтра оргсобрание в этих, как вы их называете… покоях, так приходите обязательно, председателя колхоза будем выбирать.

Бацька вылузнуў нагу з бота, сцінаючыся ад болю і стараючыся трымаць як вышэй расквеленую пяту, прайшоў па падлозе. Затым абкруціў ступню і падэшву анучаю, зноў уздзеў бот на нагу.

— Паўзці на той сход, — сказаў з уздыхам і запаліў папяросіну.

— І я хачу. — Вітолік саскочыў з печы, павіснуў на бацькавай шыі.

— Надумаўся! — Зося сцягнула сына з бацькавага карку, адштурхнула да печы. — Сядзіце ў хаце.

— Ах ты, вохці… — сказаў бацька і пасунуўся на двор.

Маці паварочала ў печы качаргою вуголле, заклала юшку, пайшла за ім следам.

Дзверы ў пакоі былі адчыненыя. Двое вартавых стаялі ля ўвахода, трэці, адзін з тых, што хадзілі напярэдадні з жанчынаю па хатах, бавіўся з біноклем на тэрасе лямуса. Яшчэ трое насілі на доле на падводу кублы з правіянтам. Ля афіцыйні чаляднікі грузілі на другую падводу мяхі перасеенага панскага збожжа.

У вялікай зале, ужо амаль пустой (мэблю вывезлі кудысьці ўначы неўзабаве па арышце гаспадароў) з тры дзясяткі дубраўцаў замёрлі ў пакутлівым чаканні. Было ціха, толькі аднекуль збоку, з аднаго з пакояў, даносіліся гукі патэфона. Раптам яны сціхлі і ў залу ўвайшлі двое вайскоўцаў, энергічна пакрочылі да стала.

Сход доўжыўся каля паўгадзіны. Калгас назвалі «Новы шлях», старшынёю аднагалосна абралі Разлетуна. Пачуўшы сваё імя, былы панскі фурман, які дагэтуль ціхамірна сядзеў у заднім радзе побач з Ванелем і Зосяй, так борзда падхапіўся з месца, што пераважаная целамі Старынскіх лаўка нахілілася долу і яны, не ўтрымаўшыся, зваліліся на падлогу.

Было смешна, але ніхто не азваўся ні гукам.